Lucia de Haan

Suiker en zetmeel: brandstof of boosdoener in de paardendarm?

Sat, 18 Apr 2026 20:45:08 GMT

Wat er met suiker en zetmeel in de darm gebeurt, en de osteopatische gevolgen

Je voert met zorg: een mooie muesli, extra energie voor het werk, misschien zelfs een supplement voor de spijsvertering. Alles met de beste bedoelingen. Toch kan juist die goedbedoelde voeding de balans in de darmen van je paard ongemerkt verstoren, soms sneller dan je zou verwachten.

Veel muesli's en brokken hebben granen als bestanddeel. Granen zijn een belangrijke bron van zetmeel, een koolhydraat dat veel energie levert. Daarnaast wordt er ook regelmatig melasse aan toegevoegd. Dit is plakkerig, zodat het gebruikt kan worden om brokken mee te persen. Ook bevat het suikers, waardoor het een zoete smaak heeft.

Het belang van het microbioom

Het microbioom van je paard speelt een belangrijke rol in het metabolisme en het immuunsysteem. De blinde darm, ook wel het caecum genoemd, is bij het paard een flink stuk groter dan bij de mens, namelijk zo'n één meter lang en met een inhoud van 30 tot 35 liter. Miljarden bacteriën breken hier vezels uit ruwvoer af en produceren energie in de vorm van korteketen-vetzuren. Dit microbioom is perfect afgestemd op een dieet van gras en hooi .

Wat gebeurt er met suiker en zetmeel?

Wat het systeem níet goed verdraagt, zijn grote hoeveelheden makkelijk afbreekbare koolhydraten zoals suikers en zetmeel. Dit hoort in de dunne darm (die voor het caecum ligt) verteerd te worden. De capaciteit van de dunne darm is echter beperkt. Wanneer het paard grote hoeveelheden suiker en zetmeel ineens eet, komt het overschot in het caecum terecht.

Suiker en zetmeel wordt door een ander soort bacteriën afgebroken, welke zich explosief beginnen te vermeerderen. Deze bacteriën produceren zuur, waardoor de pH in het caecum daalt. De goede bacteriën sterven af en de balans raakt verstoord. Dit noemen we dysbiose.

Van dysbiose naar zichtbare klachten

Dysbiose kan in allerlei klachten resulteren: zachte, dunne mest, buikpijn, en ontsteking van het darmslijmvlies. De irritatie van de darmwand maakt deze meer doorlaatbaar zodat er stoffen vanuit de darm in de bloedstroom terecht kunnen komen, die daar normaalgesproken niet horen. Hierdoor wordt het immuunsysteem getriggerd en kunnen allergieën ontstaan danwel verergeren.

Ernstigere verstoringen kunnen zelfs tot hoefbevangenheid leiden: wanneer een grote hoeveelheid bacteriën ineens afsterft, komt een stof genaamd lipopolysaccharide (LPS) uit de celwanden van de bacteriën vrij. De grote hoeveelheid LPS in combinatie met de meer doorlaatbare darmwand veroorzaakt een systemische ontsteking en constrictie in de bloedvaten naar de hoeven, met hoefbevangenhgevolg.

Osteopatische gevolgen van dysbiose

Wanneer het caecum langere tijd geïrriteerd wordt, kan dit voor klachten elders in het lichaam zorgen. Om te laten weten dat er iets aan de hand is in het caecum, brengen sensorische zenuwen een signaal over naar het ruggenmerg. Dit wordt doorgegeven naar de hersenen, die het signaal verwerken en interpreteren. Als reactie worden er prikkels teruggestuurd. Doordat bij een langdurige irritatie het signaal aan blijft houden, worden er ook constant prikkels teruggestuurd naar het gebied. Deze aanhoudende prikkeling resulteert in een lokale verhoogde spierspanning. Op deze manier kan je paard rugklachten krijgen in het gebied waar de zenuwen van het caecum het ruggenmerg binnenkomen.

Daarnaast kan het caecum an sich ook gevoelig worden. Teveel druk of spanning in dit gebied wordt vervelend: je paard wil hierdoor misschien met zijn rechterachterbeen minder goed ondertreden, of probeert lengtebuiging in dit gebied te vermijden.

Wat betekent dit voor jou en je paard?

Om het microbioom gezond te houden is het dus noodzakelijk om de inname van suikers en zetmeel te reguleren. Door het krachtvoer te verdelen over meerdere kleine porties, kun je voorkomen dat dit in het caecum terechtkomt. Ook kun je het krachtvoer van je paard eens onder de loep nemen; sommige varianten bevatten onnodig veel suiker. Dit geeft alleen energie, zonder nuttige voedingsstoffen zoals vitaminen en mineralen. Op het etiket is het percentage suiker en zetmeel terug te vinden. Onder de 20% wordt als laag beschouwd; boven de 35% is hoog.

En heeft je paard deze energie echt nodig? De belangrijkste energiebron voor het paard blijft de energie uit fermentatie, oftewel ruwvoer. Daarnaast is een paard gemaakt om het grootste deel van de dag te eten. Er wordt continu maagzuur geproduceerd , in tegenstelling tot bij de mens. Onze maagzuurproductie begint pas wanneer de hersenen een seintje geven dat we aan het eten zijn. Te weinig ruwvoer zorgt dus op meerdere gebieden voor problemen.

Een vuistregel is dat een paard 1,5 tot 2% droge stof per kilo lichaamsgewicht aan ruwvoer hoort te eten. Droge stof is het gewicht van het ruwvoer zonder vocht. Voor hooi ligt dit rond de 85%, voor voordroog kan dit variëren tussen de 90 en 80%. Een paard van 600kg heeft dus tussen de 9 en 12kg droge stof nodig. Als je hooi voert, kom je dan op ongeveer 10,5 tot 14kg hooi. Uit onderzoek is gebleken dat zelfs de meeste topsportpaarden hier voldoende aan hebben.

Het nadeel van ruwvoer is dat het niet in alle benodigde vitamines en mineralen kan voorzien. Dit kan ondervangen worden met een balancer. Daarnaast kun je met verse toevoegingen variatie in het dieet aanbrengen en voedingsstoffen toevoegen.

Conclusie

De gezondheid van een paard wordt voor een groot deel bepaald door wat er in de darmen gebeurt. Daar vindt niet alleen de vertering plaats, maar ook de samenwerking tussen voeding, microbiota en immuunsysteem. Wanneer dit evenwicht verstoord raakt, bijvoorbeeld door een overschot aan suiker en zetmeel, kunnen de gevolgen zich snel en soms onverwacht aandienen. Dat betekent in de praktijk:

Zorg voor onbeperkt of ruim voldoende ruwvoer
Beperk de hoeveelheid suiker en zetmeel per maaltijd
Verdeel krachtvoer indien nodig over meerdere kleine porties
Maak voerwissels altijd geleidelijk

Hoe dichter we bij de natuurlijke behoeften van het paard blijven, hoe minder problemen we hoeven op te lossen!

Bustamante, C. C., Pereira, P. A. M., Fernandes, C. C., Canola, P. A., Doria, R. G. S., Costa, M. C., & Valadão, C. A. A. (2026). Starch Overload and Cecal Alkalinization: Impacts on the Intestinal Microbiota and Health of Horses. Veterinary and animal science, 32, 100619. https://doi.org/10.1016/j.vas.2026.100619

Colombino, E., Raspa, F., Perotti, M., Bergero, D., Vervuert, I., Valle, E., & Capucchio, M. T. (2022). Gut health of horses: effects of high fibre vs high starch diet on histological and morphometrical parameters. BMC veterinary research, 18(1), 338. https://doi.org/10.1186/s12917-022-03433-y

Jansson, A., & Lindberg, J. E. (2012). A forage-only diet alters the metabolic response of horses in training. Animal : an international journal of animal bioscience, 6(12), 1939–1946. https://doi.org/10.1017/S1751731112000948

Tuniyazi, M., He, J., Guo, J., Li, S., Zhang, N., Hu, X., & Fu, Y. (2021). Changes of microbial and metabolome of the equine hindgut during oligofructose-induced laminitis. BMC veterinary research, 17(1), 11. https://doi.org/10.1186/s12917-020-02686-9

Genezen of helen?

Mon, 02 Mar 2026 19:24:02 GMT

Wat is het verschil tussen genezen en helen? En welke rol speelt osteopathie hierin?

Wanneer een dier na een operatie "goed geneest", de wond is dicht en de röntgenfoto ziet er goed uit, lijkt het herstel rond. Toch kan het gebeuren dat een eigenaar het gevoel heeft dat zijn of haar dier nog niet de oude is. Het beweegt terughoudender, is onrustiger, vermijdt bepaalde houdingen of schrikt sneller dan voorheen. Hoe kan dit en wanneer is herstel pas echt "af"? In deze blog leg ik uit wat het verschil is tussen genezen en helen, en hoe osteopathie het helingsproces ondersteunt, aanvullend aan de zorg van de dierenarts.

Wat bedoelen we met genezen?

In de geneeskunde verwijst genezen naar het verdwijnen van ziekte of aandoening: normale bloedwaardes, gesloten wonden, gunstige röntgenbeelden. Genezen vraagt vaak om een (para)medische procedure die het dier helpt om van de ziekte te herstellen. Het richt zich op het oplossen van een probleem op het fysieke niveau. Dat is ontzettend waardevol, want zonder medische zorg zouden veel dieren onnodig lijden.

Wat bedoelen we met helen?

Helen daarentegen gaat breder. Het dier functioneert normaal, vertoont ontspannen gedrag en heeft kwaliteit van leven. Het is een innerlijk proces waarin het organisme zijn eigen herstel zoekt, niet alleen op lichamelijk vlak, maar ook op mentaal, emotioneel en spiritueel niveau. Door het herstel op alle vier deze niveaus kan een dier weer gaan functioneren als zichzelf.

Hoe genezen en helen elkaar beïnvloeden

Als we op deze manier naar genezen en helen kijken, dan vormt genezen een onderdeel van helen. Wanneer ontsteking en weefselschade genezen, dalen pijnprikkels waardoor het dier zich beter gaat voelen. Dit bevordert beweging, slaap en eetlust. Maar tijdens een genezingsproces kan ook actief gewerkt worden aan heling. Het verminderen van stress bijvoorbeeld zal genezing ten goede komen. In sommige gevallen is genezing niet mogelijk, zoals bij chronische aandoeningen als artrose. Er kan dan nog steeds ingezet worden op helen, zodat het dier zo optimaal mogelijk kan functioneren.

De rol van osteopathie

Osteopathie is een therapie welke het zelfherstellend vermogen aanspreekt door de bewegingsvrijheid van weefsels te herstellen. Elk weefsel in het lichaam moet vrij kunnen bewegen, of het nu spier-, zenuw-, fascia-, of orgaanweefsel is. Alles moet vrij langs elkaar kunnen glijden en/of kunnen samentrekken en ontspannen.

Door bijvoorbeeld weefselschade of immobilisatie kan deze bewegingsvrijheid beperkt raken. Ook kan door een disbalans in het zenuwstelsel de spiertonus verhoogd blijven. Met osteopathie wordt de beweging in alle soorten weefsels hersteld. Het zenuwstelsel komt weer in balans, bloedvaten krijgen meer ruimte, lymfe kan afgevoerd worden en spieren kunnen ontspannen. Dit komt het helingsproces ten goede.

Als osteopaat zie ik regelmatig dieren die door de dierenarts genezen verklaard zijn; het dier kan en mag alles weer doen, maar de eigenaar merkt dat het dier nog niet zichzelf is. Zo kwam er een herder die na een darmontsteking niet graag meer aangeraakt wilde worden. De ontsteking was verholpen en de hond toonde weer fit, maar van het aanhalige karakter was weinig meer te merken.

Bij het testen van de wervelkolom reageerde ze inderdaad erg pijnlijk in een bepaald gebied. Wanneer er meerdere blokkades achter elkaar zitten, wordt dit in de osteopathie een groepslaesie genoemd. Vaak ontstaan deze door klachten vanuit de organen. In dit geval waren dan ook de segmenten van het maagdarmkanaal gevoelig. Na het wegnemen van bewegingsbeperkingen rondom de bijbehorende organen en wervels was de gevoeligheid eigenlijk al verdwenen. De eigenaren merkten inderdaad dat hun hond na een aantal weken zich weer als vanouds liet knuffelen.

In een ander geval kwam er (wederom :) ) een herder met vergevorderde artrose in de elleboog. Helaas kon er aan de bewegingskwaliteit niet veel meer gedaan worden, maar toch gaven de eigenaren aan dat osteopathie haar hele zijn had verbeterd. Ook deze hond genoot weer meer van aanrakingen, kon dieper slapen en toonde in het algemeen vrolijker. Een mooi voorbeeld dat wanneer er geen genezing mogelijk is, er op andere gebieden toch nog geheeld kan worden!

Wat kun je zelf doen?

Als eigenaar kun je heel veel doen om ervoor te zorgen dat niets het herstelproces in de weg staat!

Probeer stress zoveel mogelijk te minimaliseren door een veilige en rustige omgeving te bieden. Kijk hierbij goed naar wat je dier nodig heeft. Voor paarden kan dit sociaal contact zijn of vrij zicht, voor honden een veilige slaapplaats zonder te veel omgevingsgeluid of voldoende kauwmogelijkheden en voor katten spring- en klimmogelijkheden. Pas eventueel de omgeving aan om pijn te verminderen, door bijvoorbeeld opstapjes, drempels, kuilen, en gladde of harde ondergronden aan te passen.

Zorg er daarnaast voor dat je dier nutriëntrijke voeding krijgt, liefst (ook) uit verse voedingsmiddelen en met voldoende variatie. Hier haalt je dier de bouwstoffen uit voor het lichaam, maar ook voedingsstoffen om het zenuwstelsel te reguleren en de lichaamsweefsels te voeden.

Voldoende beweging houdt het lichaam sterk en de geest ontspannen. Met name dynamische (in plaats van statische) belasting zorgt voor trek- en duwkrachten op bot-en peesweefsel en fascia, waardoor het lichaam aan de slag gaat om dit sterk te houden. Door beweging worden ook allerlei neurotransmitters aangemaakt die invloed hebben op het mentale vlak.

Slaap is heilig voor zowel genezen als helen! Honden en katten hebben véél slaap nodig, grofweg 15 uur. Voor paarden is dit een stuk korter met ongeveer 2 uur diepe slaap. Probeer in alle gevallen een rustige, veilige omgeving te bieden zodat je dier zorgeloos kan slapen.

Daarnaast kun je nog naar verrijking kijken, zoals neuswerk voor honden, prooispelletjes voor katten, en browsing voor paarden. Zet Google, Pinterest of ChatGPT aan het werk voor een levenslange aanvoer aan ideeën :)

Heb je het idee dat je dier ergens is vastgelopen in een helingsproces? Neem dan vooral contact op om te kijken wat ik hierin zou kunnen betekenen!

Burken, P. van. ( 2010). Gezondheidspsychologie voor de fysiotherapeut (2e druk). Houten: Bohn, Stafleu en van Loghu m.

Hutchinson et al. Whole person care: encompassing the two faces of medicine. CMAJ. 2009 Apr 14;180(8):845–846..

Ward, R.C. (2003). Foundations for osteopathic medicine. Philadelphia; Lippincott Williams & Wilkins.

Waarom je dier geen medelijden nodig heeft

Tue, 04 Nov 2025 20:00:14 GMT

Wat is het verschil tussen medelijden en compassie, en hoe beïnvloedt het jouw dier?

Nietsvermoedend loop je de wei in om je paard op te halen voor een fijne training, een lekkere poetssessie of een middagje gezellig samen zijn. Als je hem mee wilt nemen, strompelt hij achter je aan, zijn been nauwelijks belastend en met een moeilijk gezicht. Je hart slaat een slag over en je voelt de tranen achter je ogen branden terwijl je je armen om zijn hals heen slaat. Op dat moment lijkt jouw pijn bijna groter te zijn dan het zijne.

We willen graag troosten, helpen en de pijn wegnemen. Maar onze liefde kan ongemerkt in medelijden veranderen - en dat helpt ons dier niet altijd. Wat ze wel nodig hebben, is iets anders: compassie .

Wat is het verschil?

Medelijden en compassie liggen erg dicht bij elkaar, en worden ook vaak door elkaar gebruikt. Beide emoties zorgen ervoor dat je meeleeft en meevoelt met de ander. Wanneer ze naast elkaar gelegd worden, is er toch een subtiel, maar belangrijk verschil.

Hoewel de literatuur nog geen eenduidige definities kent, heeft medelijden vaker negatieve associaties. Sommige auteurs benoemen ongelijkwaardigheid - het plaatst degene waarmee je medelijden hebt onder jou, de ander is de 'zielige, zwakke'. Ook wordt het geassocieerd met afstand - je voelt mee maar er is een afstand, al dan niet bewust gecreëerd omdat de emoties van de ander te oncomfortabel zijn of angst veroorzaken.

Verder kan medelijden gevoelens van zwaarte, machteloosheid, passiviteit en verdriet met zich mee brengen. Compassie daarentegen is medeleven vanuit gelijkwaardigheid. Een belangrijk kenmerk van compassie is het willen verlichten van het lijden van de ander, maar daarnaast ook het accepteren van het lijden wat niet verlicht kan worden. Compassie wordt meer geassocieerd met rust en kalmte.

Een inzicht

Tijdens een nascholing ontmoette ik Marieke van Silvermoon , en raakte met haar in gesprek. Zij is onder andere dierentolk, en gaandeweg in het gesprek vertelde ze dat dieren medelijden als negatief ervaren. Dat herkende ik direct. Mijn eigen seniorhond Ylva heeft behoorlijk gewrichtsproblemen en ze ging op dat moment weer wat minder, wat natuurlijk allesbehalve leuk is om te zien. Het zorgde ervoor dat ik constant aan het analyseren was wat ze deed, hoe ze liep, of ze zich slechter of beter voelde, steeds navoelen of ik iets over het hoofd zag, enzovoort. Ylva werd letterlijk ongemakkelijk van mijn bezorgdheid. De opmerking van Marieke maakte me daarvan bewust en ik besloot los te laten wat ik niet kon veranderen. Dit had direct effect op Ylva. De gewrichtsproblemen worden er niet mee weggenomen, maar ik zag wel weer haar onbevangen 'zelf' verschijnen.

Wat onderzoek laat zien

Ook uit een onderzoek onder terminale patiënten blijkt dat medelijden als onprettig wordt ervaren, terwijl compassie wel gewaardeerd wordt. Medelijden zorgde ervoor dat de patiënten zich gedemotiveerd en depressief gingen voelen, en zelfmedelijden aangewakkerd werd. Compassie zorgde juist voor een gevoel van verbondenheid. Het gaf het gevoel begrepen te worden, zonder de zwaarte van alle bijkomende emoties. Verder is zelfcompassie in de psychologie een belangrijke vaardigheid. Het wordt geassocieerd met een hogere mate van welbevinden en minder depressieve gevoelens.

Dieren voelen ons aan

Gedomesticeerde dieren zijn helemaal aangepast op het samenleven met mensen, waardoor ze mensen erg goed kunnen begrijpen. Misschien nog wel beter dan wijzelf ;) Door middel van wetenschappelijke onderzoeken worden er steeds weer nieuwe feitjes ontdekt (of misschien eerder bevestigd) over de mate van intelligentie en complexiteit van sociaal gedrag van onze dieren.

Zo kunnen onder andere honden en paarden onderscheid maken tussen niet willen en niet kunnen - ze begrijpen het als iemand bewust geen beloning wil geven of niet kan geven. Ook begrijpen honden wat wijzen betekent - in tegenstelling tot bijvoorbeeld chimpansees - en begrijpen ze ook wanneer het voor hen bedoeld is. Dit soort onderzoeken worden vaak uitgevoerd met dieren en onderzoekers die elkaar niet kennen. Wanneer je een band met je dier opgebouwd hebt, versterkt dat het wederzijds begrip nog meer. Elke eigenaar kan waarschijnlijk wel voorbeelden opnoemen van hoe hun dier reageerde op sterke emoties, zoals dat ze je wel lijken te willen troosten als je verdrietig bent.

Omdat dieren onze emoties feilloos oppikken, kan medelijden een negatieve uitwerking op ze hebben. Medelijden is een natuurlijke reactie, we lijden letterlijk mee. Maar waar het begint vanuit liefde, eindigt het vaak in machteloosheid. De bezorgdheid en machteloosheid verzwakken je eigen energie en kunnen daarnaast het lijden van je dier vergroten, omdat ze onze emoties zo goed aanvoelen. Jouw verdriet gaat een extra last vormen.

Compassie daarentegen geeft kracht en duidelijkheid. Je erkent het lijden, maar neemt het niet over. Je reageert niet vanuit angst of verdriet, maar vanuit zorg en rust. Je bent er voor je dier, niet vanuit medelijden maar vanuit verbinding. Dieren herkennen dat verschil direct, wat een impact heeft op hun welbevinden. En een hoger welbevinden draagt weer bij aan herstel en/of het verminderen van pijn!

Compassie kun je oefenen

Het goede nieuws is dat je compassie kunt trainen:

Blijf ademen. Wanneer je merkt dat je dier pijn of stress heeft, adem rustig en diep. Dieren spiegelen jouw ademhaling.
Erken, zonder drama. Zeg zacht: "ik zie dat je pijn hebt". Dat is vaak genoeg.
Kies kalmte boven paniek. Als jij rustig blijft, kan je dier dat ook.
Help praktisch, niet overmatig. Bied zorg, maar vermijd overbescherming.
Zorg ook voor jezelf. Compassie voor een ander begint bij compassie voor jezelf.

Je energie spreekt luider dan woorden. Dieren voelen jouw intentie, en als die intentie kalm en liefdevol is, dan hoef je niet meer te troosten. Jouw aanwezigheid ís de troost ♥

Conclusie

Medelijden en compassie liggen erg dicht bij elkaar, en overlappen elkaar deels. Dat is waarschijnlijk de reden dat ze vaak door elkaar gebruikt worden. Maar wanneer deze emoties met elkaar vergeleken worden, is er toch een subtiel verschil. Het belangrijkste kenmerk dat compassie van medelijden onderscheidt, is de rust en verbinding, en de acceptatie van hetgeen dat niet veranderd kan worden. Voor de ontvanger ligt het verschil vooral in de beleving: medelijden roept negatieve emoties op en compassie juist positieve. Mentaal welbevinden heeft weer zijn weerslag op het fysiek gestel. Het is dus belangrijk om ervoor te waken dat je je dier niet belast met jouw bezorgdheid!

Een ander soort onderwerp dit keer, maar niet minder interessant of belangrijk! Op dit moment volg ik de deeltijdopleiding fysiotherapie in Utrecht. Hiervoor heb ik meegedaan met de honourscursus Positieve Psychologie, gegeven door mede-noorderling Maaike Kooistra. We bespraken hierbij vooral onderwerpen met betrekking tot mensen, maar in mijn ogen zijn dieren emotioneel net zo sterk ontwikkeld als mensen, waardoor veel concepten ook op dieren van toepassing zijn. Het thema medelijden vs compassie is daarin, denk ik, een hele belangrijke. Dieren worden misschien nog wel sneller zielig gevonden worden dan mensen, een valkuil waar iedere eigenaar in kan trappen. Deze blog is dan ook geschreven dankzij inzichten uit deze cursus, en als onderdeel voor het maken van de eindopdracht.

Boleyn-Fitzgerald. Care and the problem of pity. Bioethics (2003) 17(1)

Ernst Bohlmeijer et al. Handboek positieve psychologie. (2013)

Maaike Kooistra. Cursus Positieve Psychologie Hogeschool Utrecht (2025)

Sinclair et al. Sympathy, empathy, and compassion: a grounded theory study of palliative care patients' understandings, experiences, and preferences. Palliative medicine (2017) 31(5) 437–
447

Je hond met de pot mee laten eten - gezond of gevaarlijk?

Sun, 19 Oct 2025 14:12:10 GMT

Wat je hond écht mag eten van jouw bord

Veel hondeneigenaren vragen het zich wel eens af: mag mijn hond tafelresten eten? Misschien kijkt jouw hond je ook smekend aan als je aan tafel zit, maar twijfel je of je iets moet geven omdat je ooit gehoord hebt dat menseneten niet goed is voor honden. Veel hondeneigenaren geven graag iets extras, maar er bestaat veel verwarring over wat nu wel en niet goed is voor honden. Wist je dat met de pot mee-eten niet per se slecht hoeft te zijn - en zelfs voordelen kan hebben? Als je kiest voor verse ingrediënten kan zelfgekookte voeding juist een waardevolle aanvulling zijn op het dieet van je hond. In deze blog lees je waarom dat zo is, en waar je op moet letten.

De voordelen van met de pot mee-eten

Voordeel 1: variatie

Door regelmatig tafelresten te geven, zorg je voor een grotere variatie in het dieet van je hond. Door gezondheidsprofessionals voor mensen wordt er met klem geadviseerd om een gevarieerd dieet in te nemen. Voor onze huisdieren wordt het echter heel normaal gevonden om dag in, dag uit, dezelfde brok/kvv te voeren. Misschien wordt er nog eens afgewisseld in varianten van een bepaald merk, maar over het algemeen krijgen honden een heel eentonig dieet. Terwijl ook zij baat kunnen hebben bij wat meer variatie.

Verse voedingsmiddelen bevatten véél meer nutriënten dan alleen die paar vitamines en mineralen waar een aanbevolen dagelijkse hoeveelheid van is vastgesteld - wat vaak het minimum is om in leven te blijven - en die in een synthetische variant aan diervoedingen worden toegevoegd. Al deze fytonutriënten hebben hun eigen gezondheidsbevorderende effect. Er zijn zoveel verschillende soorten, waaronder bijvoorbeeld antioxidanten, dat die nooit in één brokje gestopt kunnen worden. Als je hond, of jijzelf, een te eenzijdig dieet heeft, mis je dus een heleboel van deze stoffen.

Daarnaast werken de nutriënten in een voedingsmiddel synergetisch met elkaar, oftewel ze versterken elkaar. Dit effect mis je bij de synthetische varianten. Variatie in de vorm van verse toevoegingen zorgt dus voor een groter scala aan nutriënten, die ook nog eens met elkaar samenwerken.

Voordeel 2: verschillende smaken, geuren en texturen

Net als mensen vinden honden afwisseling vaak fijn! Met de pot mee-eten zorgt naast variatie in nutriënten, ook voor variatie in geuren, smaken en texturen. Dit maakt eten leuker en interessanter. Sommige (veel) honden vinden eten sowieso al het leukste wat er is, maar bij lastige eters kan het daarmee de eetlust stimuleren.

Voordeel 3: gezondere spijsvertering

Zeker als je brokken voert, kan het toevoegen van verse voedingsmiddelen zorgen voor een gezonder microbioom. Verse voeding bevat veel vezels en nutriënten waar de goede bacteriën in de darm dankbaar gebruik van maken. Het microbioom heeft een enorm grote invloed op de gezondheid. Ook zijn nutriënten in hun natuurlijke vorm vaak beter opneembaar, en hebben ze een positief effect op het epigenoom (welke genen wel en niet tot expressie worden gebracht).

Voordeel 4: minder bewerkt voedsel

De meeste brokken en kant-en-klare voedingen verliezen een deel van hun voedingswaarde door bewerkingsprocessen zoals verhitten of juist invriezen. Dit is het sterkste bij brokken, die worden samengesteld uit verschillende grondstoffen die elk hun eigen bewerkingsproces al hebben ondergaan. Daarna moet er nog een brokje van gevormd worden, dat ook nog eens voor een bepaalde periode houdbaar moet blijven. Door met de pot mee te eten krijgt je hond meer voedingsstoffen in de oorspronkelijke vorm.

Waar moet je op letten als je je hond mee wilt laten eten?

Met de pot mee-eten kan gezond zijn als je kookt met verse ingrediënten. In dat geval kun je rustig de tafelresten aan je hond geven, als je rekening houdt met het volgende:

Honden mogen geen:

druiven, rozijnen
macadamianoten
gekookte botten
cacao, chocola
xylitol
alcohol, caffeïne
te veel zout, ui, knoflook, prei, scherpe kruiden en vet

Bij honden kan 15 - 30 gram ui/knoflook/prei per kg lichaamsgewicht problemen veroorzaken. Bij katten en Japanse hondenrassen is dit al bij 5 gram per kg lichaamsgewicht, hierbij vermijd je het liever helemaal. Als je hond te zwaar is of snel te zwaar wordt, vervang je maximaal 10% van zijn eigen voeding met tafelresten. Blijft je hond makkelijk op gewicht, kun je het gewoon extra geven (tenzij het echt veel is natuurlijk). Houd in het begin ook even in de gaten of je hond niet slecht reageert op bepaalde voedingsmiddelen.

Een ander aandachtspuntje is de vetbron. In het westerse dieet consumeren we in verhouding te veel omega-6 vetzuren. In plaats van zonnebloemolie kun je daarom beter olijfolie (extra vierge) of kokosolie gebruiken om mee te koken en bakken. Pas ook op met te grote hoeveelheden vet. Tijdens de kerstperiode is altijd een toename in het aantal gevallen van pancreatitis te zien, doordat honden grote hoeveelheden vette voeding van tafel krijgen, terwijl ze dat niet gewend zijn.

Conclusie

Met de pot mee-eten hoeft helemaal niet slecht te zijn - integendeel. Als je bewust kiest voor verse ingrediënten kun je jezelf én je hond iets voorschotelen wat niet alleen lekker is, maar ook bijdraagt aan de gezondheid. Daarnaast is het natuurlijk gewoon supergezellig om samen te eten!

Preventieve osteopathie: voorkomen is beter dan genezen

Mon, 02 Jun 2025 15:23:37 GMT

Waarom ook een ogenschijnlijk gezond dier baat kan hebben bij osteopathie

Je dier oogt fit, eet goed en beweegt prima – dus waarom zou je naar een osteopaat gaan? Het is een logische gedachte, maar schijn bedriegt vaak. Dieren zijn meesters in compenseren: ze tonen pas klachten als de spanning in hun lichaam écht te veel wordt. Wat je niet ziet, kan wél invloed hebben op het comfort, de prestaties en het welzijn van je hond of paard. In deze blog ontdek je waarom regelmatige osteopathie ook zonder duidelijke klachten zinvol – en zelfs essentieel – kan zijn.

Wat is osteopathie bij dieren?

Osteopathie is een manuele behandelmethode die zich richt op het opsporen en herstellen van bewegingsbeperkingen in het lichaam. Alles in het lichaam staat met elkaar in verbinding: spieren, botten, organen, bindweefsel en zelfs het zenuwstelsel. Als ergens in dat systeem een blokkade ontstaat – bijvoorbeeld na een val, een verkeerde beweging, langdurige belasting of zelfs stress – dan gaat het lichaam compenseren. Soms lang zonder zichtbare klachten, maar uiteindelijk raakt de balans verstoord.

Waarom wachten tot klachten ontstaan?

Sommige eigenaren zullen het wel herkennen: ineens staakt je paard tijdens een bepaalde oefening, of wordt een hond wat terughoudend tijdens het wandelen. Het lijkt “opeens”, maar in werkelijkheid bouwt het lichaam al langer spanning op. Dieren zijn instinctief geneigd om ongemak te verbergen – het is onderdeel van hun overlevingsstrategie. Daardoor lijken ze gezond, totdat de grens bereikt is.

Wanneer een dier klachten toont, is er meestal al sprake van langere disbalans. Door preventief osteopathisch te behandelen, op het moment dat er niets aan de hand lijkt, kun je deze spanningen vroegtijdig aanpakken – vóórdat ze uitmonden in blessures, gedragsproblemen of verminderde prestaties.

De voordelen van regelmatige osteopathie

1. Vroegtijdige opsporing van spanning

Osteopathie helpt subtiele blokkades of beperkingen op te sporen die met het blote oog nog niet zichtbaar zijn. Dit voorkomt dat kleine problemen uitgroeien tot grotere klachten.

2. Verbeterd welzijn en comfort

Zelfs zonder pijnklachten kan een lichaam ‘vast’ zitten. Na een preventieve osteopathiebehandeling zie je soms alsnog dat dieren soepeler bewegen, dieper slapen en beter in hun vel zitten.

3. Optimalisatie van prestaties

Voor sportpaarden of actieve honden is regelmatige osteopathie essentieel. Het lichaam kan optimaal functioneren als alles vrij beweegt, wat leidt tot betere prestaties en minder kans op overbelasting en blessures.

4. Ondersteuning bij groei, ouderdom of herstel

Bij jonge dieren kan osteopathie de ontwikkeling positief beïnvloeden, bij oudere dieren helpt het om soepel te blijven. Ook bij revalidatie speelt het een waardevolle rol in het herstelproces.

Hoe vaak is regelmatig?

Er is geen standaardfrequentie die voor elk dier geldt. Factoren als leeftijd, activiteitsniveau, klachtenhistorie en gevoeligheid spelen een rol. Als richtlijn:

Gezonde, recreatieve dieren: 1 tot 2 keer per jaar

Sportdieren of gevoelige dieren: 3 tot 4 keer per jaar

Tijdens herstel of op advies: in overleg met osteopaat of dierenarts

Conclusie

Je hoeft niet te wachten tot je dier kreupel loopt, stijf wordt of vreemd gedrag vertoont. Regelmatige osteopathie is geen luxe, maar een investering in langdurige gezondheid en welzijn. Door kleine spanningen vroeg te signaleren en op te lossen, voorkom je grote problemen later. Zo houd je dier op de lange termijn fitter Geef je hond of paard de kans om zich vrij, soepel en in balans te voelen – ook als er (nog) niets aan de hand lijkt. Want zorg begint vóórdat het misgaat!

Wil je een check-up plannen voor je dier of heb je vragen over preventieve osteopathie? Neem gerust contact op, ik denk graag met je mee!

Prikken tegen pijn: acupunctuur bij dieren met chronische pijn

Tue, 06 May 2025 19:12:38 GMT

Hoe werkt acupunctuur bij pijn? Wat weten we tot nu toe?

Langzaam maar zeker worden de signalen duidelijker: de bewegingen worden stijver, opstaan gaat moeizamer, de wandelingen met je hond worden korter of de ritten met je paard worden steeds vaker afgebroken omdat hij niet lekker loopt. Chronische pijn is bij dieren vaak subtiel, maar niet minder schrijnend. Naast de reguliere pijnmedicatie zoeken steeds meer eigenaren naar andere manieren voor het managen van chronische pijn bij hun geliefde viervoeter. Ook voor dieren kan acupunctuur verrassend effectief zijn – en soms zelfs levensveranderend. Hoe werkt acupunctuur en wat zijn de voor- en nadelen?

Wat is acupunctuur?

Acupunctuur is een geneeswijze die meer dan 2000 jaar geleden is ontstaan in China. Door het stimuleren van bepaalde punten die op meridianen liggen, kunnen aandoeningen behandeld worden. In die tijd was er nog geen medisch onderzoek zoals we dat nu kennen, waardoor de punten vooral door middel van empirisch onderzoek zijn vastgesteld. Om de ziektepatronen te beschrijven maakte men in het oude China veel gebruik van metaforen, waardoor de methode achterhaald over kan komen. Toch is de populariteit in Europa en Noord-Amerika flink toegenomen in de afgelopen tientallen jaren. In het medisch onderzoek is de interesse inmiddels ook gewekt; het aantal onderzoeken naar de effectiviteit en werking van acupunctuur blijft gestaag toenemen.

Acupunctuur is inmiddels een geaccepteerde behandelmethode bij chronische pijn, maar de achterliggende werkingsmechanismen zijn nog niet volledig opgehelderd. Het lijkt erop dat er meerdere processen meespelen. Om te begrijpen hoe acupunctuur invloed kan hebben op pijn, is het goed om eerst uiteen te zetten hoe pijn werkt in het lichaam.

Hoe werkt pijn?

Wanneer een cel beschadigd raakt (bijvoorbeeld de cellen in een gewricht met artrose), geeft hij verschillende inflammatoire stoffen af. Deze stoffen binden aan receptoren van zenuwcellen, en wanneer dat gebeurt, activeert de zenuwcel en wordt er een signaal doorgegeven naar de hersenen. Niet elke zenuwcel bevat dezelfde receptoren, alleen zenuwcellen met receptoren die de “schade” stoffen kunnen binden, worden geactiveerd.

In dit geval zijn er twee typen zenuwcellen betrokken, de A-delta en C zenuwcellen. De A-delta zenuwcellen zorgen voor de terugtrekreflex, zodat je je lichaam zo snel mogelijk van de schadelijke bron, bijvoorbeeld een hete pan, verwijdert. Ook sturen ze een signaal naar de hersenen wat vertaald wordt in acute, scherpe pijn. De C zenuwcellen zijn langzamer en zorgen voor de diffuse pijn die je daarna op voelt komen. Deze pijn kan verergeren, en wordt geassocieerd met het ontwikkelen van chronische pijn.

De A-delta en C zenuwcellen lopen naar het ruggenmerg. Hier kunnen de signalen van deze zenuwcellen gemoduleerd worden door neurotransmitters. Glutamaat bijvoorbeeld versterkt de signalen, maar GABA werkt juist dempend. Ook kan serotonine zich ermee bemoeien, dat glutamaat afremt en GABA stimuleert. Een andere stof die een rol speelt is histamine. Histamine is betrokken bij enorm veel processen in het lichaam, en fungeert ook als neurotransmitter bij pijnmodulatie. Echter kan het de pijnsignalen zowel versterken als verminderen. En dan zijn er nog de lichaamseigen opioïden, die de pijnsignalen ook verlichten.

De afgifte van deze neurotransmitters en opioïden worden beïnvloed door allerlei factoren, die nog niet volledig begrepen worden. Wel is het bekend dat aanhoudende pijn voor centrale sensitisatie kan zorgen. Dit betekent dat de processen op het niveau van het ruggenmerg meer richting het verergeren van de signalen gaan, oftewel bij eenzelfde pijnprikkel ga je meer pijn ervaren. Ook kunnen normale prikkels, zoals tast, in het ruggenmerg vertaald worden als pijnprikkels. Dit verklaart hoe pijn aanhoudt, terwijl de weefselschade (bijvoorbeeld een verstuiking) allang opgelost is.

Acupunctuur en neurotransmitters

Verschillende studies hebben aangetoond dat het inbrengen van de naald zorgt voor de afgifte van opioïden en serotonine, die er beiden voor zorgen dat pijnsignalen gedempt worden. Daarnaast lijkt histamine een belangrijke rol te spelen. Histamine wordt afgegeven door mestcellen, een bepaald type immuuncel, en lijkt door acupunctuur de pijntolerantie te verhogen. Uit onderzoek is gebleken dat het prikken van de naald ervoor zorgt dat de mestcellen histamine loslaten. Het inspuiten van een goedje dat histamine blokkeert, zorgde voor een drastische vermindering van het pijnstillende effect van acupunctuur.

Acupunctuur en fascia

Daarnaast heeft acupunctuur een pijnstillend effect via de fascia . Het onderzoeksteam van Helene Langevin heeft hier veel studies naar gedaan. Onder andere hebben zij de ligging van meridianen en acupunctuurpunten vergeleken met de anatomie van het onderliggende fasciale netwerk. Hieruit bleek dat zo'n 80% van de punten op plekken liggen tussen de spieren, waar deze gescheiden worden door fascia en waar het fasciaweefsel wat dikker is. Je zou dus kunnen zeggen dat de meridianen en acupunten een representatie van het fasciale netwerk zijn.

In de fascia ontstaan mechanische en fysiologische reacties op het prikken. Nadat de naald ingezet is, kan de naald op verschillende manieren bewogen worden (zoals draaien of op en neer bewegen) om een “tonificerend” danwel een “sederend” effect te hebben, afhankelijk van de aandoening. Deze bewegingen triggeren een reactie in de fascia, en is voelbaar alsof de naald vastgegrepen wordt.

Het team van Langevin heeft een instrument ontwikkeld om “pull-out force” te kunnen meten, oftewel de benodigde kracht om een naald uit het weefsel te trekken. Hiermee vergeleken zij de pull-out force van naalden die in één of beide richtingen gedraaid werden met naalden die niet gedraaid werden. Het draaien in één richting verhoogde de pull-out force met 167%, tegenover het draaien in beide richtingen met 52%. Hierop hebben zij stukjes fasciaweefsel uit proefdieren ( �� ) genomen en onder een sterke microscoop bekeken wat er gebeurt. Hier was inderdaad te zien dat het weefsel letterlijk aan de naald “kleeft” en meedraait met de naald. Het heen en weer draaien zorgde dus voor het ontdraaien, waardoor de naald minder vast komt te zitten.

Fascia, dat onder andere bestaat uit collageenvezels, reageert op mechanische impulsen door de vezelstructuur aan te passen. Wanneer er bijvoorbeeld op een bepaald punt steeds veel spanning komt te staan, zal de structuur hier dichter, en daarmee sterker, worden om de krachten te kunnen weerstaan. Ook liggen er een speciaal soort cellen, fibroblasten, tussen de collageenvezels die onder invloed van verschillende mates van trekkrachten verschillende stoffen kunnen afgeven aan het omliggende weefsel. Een grotere pull-out force is inmiddels geassocieerd met een grotere reorganisatie van de collageenvezels, meer activatie van fibroblasten, en een groter pijnstillend effect. De precieze achterliggende mechanismen moeten echter nog onderzocht worden, maar het lijkt er dus op dat fascia een belangrijke rol speelt.

Zelf maak ik ook graag gebruik van het draaien van de naald om een sederend of tonificerend effect uit te lokken, en inderdaad voel je dan dat de naald op een gegeven moment vastloopt. In sommige punten meer dan andere, maar het is bijna altijd voelbaar. Toen ik nog gebruik maakte van dry needling, waarbij de naald op en neer gehaald wordt in het triggerpunt, zag ik vooral bij paarden regelmatig dat de huid (door het onderliggende fasciaweefsel dus) gewoon echt vastkleefde aan de naald. Persoonlijk vind ik het echt super fascinerend waar cellen en weefsels allemaal op kunnen reageren, en dat zonder input van het centrale zenuwstelsel ��

Acupunctuur voor paard en hond

Acupunctuur wordt tegenwoordig door verschillende organisaties, zoals de World Health Organisation en de World Small Animal Veterinary Association, erkend als behandelmethode bij (chronische) pijn. Het voordeel van acupunctuur is dat het relatief veilig en non-invasief is, en er zijn weinig tot geen bijwerkingen. Het kan ingezet worden als ondersteuning van andere pijnbestrijdig, maar in milde casussen kan het effectief genoeg zijn zonder dat er andere interventies nodig zijn.

Pijnmedicatie kan uiteindelijk maagdarmklachten en andere bijwerkingen veroorzaken, dus hier wil je niet te vroeg naar grijpen (en ook niet te laat). Zaak is echter wel om op tijd in actie te komen en niet af te wachten tot het dier echt veel last heeft. Hoe langer een dier rondloopt met pijn, hoe meer kans er is op centrale sensitisatie, waardoor het dier gevoeliger wordt voor pijnprikkels. Zo zijn er nog meer processen die kunnen ontstaan als reactie op langdurige pijn. Vaak spelen epigenetische veranderingen hier ook een rol in. Hoe meer van dit soort processen geactiveerd raken, hoe lastiger het is om deze effecten weer om te keren.

Sowieso ben ik voorstander van één a tweemaal je dier preventief te laten behandelen met een manuele techniek zoals osteopathie, fysiotherapie, etc. Wanneer je merkt dat je paard of hond wat ouder wordt en toch wat minder baat bij deze behandelingen begint te krijgen, kan het nuttig zijn om dit te combineren met een acupunctuursessie. Ook als je weet dat er gewrichtsproblemen spelen, kan acupunctuur goed helpen om de eerste tekenen van ongemak weer teniet te doen. Op deze manier kan het permanent gebruik van pijnstilling nog behoorlijk opgeschort worden.

Vaak zijn er een aantal opeenvolgende behandelingen nodig om op te starten, maar zeker in een vroeg stadium kan er dan al snel overgeschakeld worden op zo'n 2 tot 4 onderhoudsbehandelingen per jaar. Wel is het fijn om eerst een diagnose vast te laten stellen door een dierenarts. Zo kunnen de verwachtingen beter ingeschat worden, en kunnen de punten die het meest van toepassing zijn op jouw dier uitgekozen worden.

Helaas is acupunctuur niet voor elk dier geschikt; de naalden moeten zo'n 20 tot 30 minuten blijven zitten en bij een beweeglijk dier zullen ze er al snel uit vallen. Voor een effectieve behandeling is het dus wel belangrijk dat je dier enigszins stil kan blijven staan/zitten/liggen. In de zomer in een stal vol vliegen kan het daarom ook een behoorlijke uitdaging zijn, omdat paarden veel met hun huid trillen en met hun staart zwiepen om de vliegen te verjagen. Ook heb ik wel eens meegemaakt dat een hond zich even uit ging schudden op het moment dat alle naaldjes zaten.. �� Het is dus goed om even na te gaan of, en wanneer, acupunctuur geschikt is voor jouw paard of hond!

Kortom, acupunctuur kan een veilige en effectieve methode zijn om pijn te verlichten, en kan daarnaast ingezet worden om het gebruik van pijnmedicatie te verminderen of uit te stellen. Zeker in combinatie met andere aanvullende therapieën, zoals osteopathie, fysiotherapie of chiropractie, kun je je dier de juiste ondersteuning bieden voor een gelukkige oude dag!

Huntingford et al. Evidence-Based Application of Acupuncture for Pain Management in Companion Animal Medicine. Vet Sci (2022) 9(6):252

Langevin H.M. Acupuncture, connective tissue, and peripheral sensory modulation. Crit. Rev. Eukaryot. Gene Expr (2014) 24:249–253

Liddle and Harris. Cellular Reorganization Plays a Vital Role in Acupuncture Analgesia. Med Acupunct (2018) 30(1):15–20

Langevin et al. Mechanical signaling through connective tissue: A mechanism for the therapeutic effect of acupuncture. FASEB J. (2001) 15(12):2275–2282

Langevin et al. Biomechanical response to acupuncture needling in humans. J Appl Physiol (2001) 91(6):2471–2478

Jaung-Geng Lin et al. Understandings of acupuncture application and mechanisms. Am J Transl Res. (2022) 14(3):1469–1481

Ondersteun je hond rondom een operatie

Mon, 07 Apr 2025 13:21:48 GMT

4 Tips voor een vlot herstel!

Vorige maand moest mijn hond Ylva weer onder het mes. Ik ontdekte een bultje op haar buik, en aangezien er in 2020 ook al melkkliertumoren verwijderd zijn bij haar, wilde ik hier zeker even naar laten kijken. Het was ook wel weer tijd voor haar seniorenconsult , dus dit kon mooi ineen.

De dierenarts was het ermee eens dat het bultje daar niet hoorde te zitten, maar in verband met Ylva's leeftijd (11,5) gaf ze meerdere opties. We konden ervoor kiezen om het gewoon te laten verwijderen, maar wie weet moet ze vanwege andere redenen (zoals haar gewrichtsklachten) binnen afzienbare tijd wel gaan, waardoor het de moeite niet waard is. We konden ook eerst aanzien of het snel groeit of niet, maar als het wel kwaadaardig zou zijn wil je het zo snel mogelijk weghalen vanwege het risico op uitzaaiingen. Daarnaast is een grotere bult lastiger te verwijderen, en kan het zomaar zo zijn dat ze over een maand of wat niet meer fit genoeg is om een narcose te doorstaan.

Ik heb er wel vertrouwen in dat haar gewrichten nog wel een tijdje mee kunnen gaan (in 2020 zeiden ze ook al dat ik maar moest nadenken of ik nog een operatie wilde omdat ze al flink spondylose had), en dus ervoor gekozen om het maar gewoon preventief te laten verwijderen, voordat er meer ellende achter weg komt.

Voorafgaand aan een narcose kun je een pre-anesthetisch bloedonderzoek doen, om verborgen problemen uit te sluiten. Onder andere lever- en nierwaardes worden gecontroleerd. Dit komt aardig overeen met het bloedonderzoek dat bij een seniorenconsult hoort, waardoor deze gegevens ook gelijk konden worden gebruikt om te controleren op eventuele contraindicaties voor een narcose. Gelukkig was alles goed en hebben we de operatie snel ingepland.

Een narcose kan een behoorlijke aanslag op het lichaam zijn, en het is niet voor niets dat er voorzichtigheid geboden is bij oudere dieren of dieren met bepaalde aandoeningen. De lever en nieren moeten de narcosemiddelen verwerken en uitscheiden, en daarnaast krijgt de hond vaak nog andere medicatie zoals pijnstilling en/of antibiotica, die ook niet altijd even fijn is voor maag en darmen. Hoe kun je je hond zo goed mogelijk voorbereiden en na die tijd ondersteunen?

Algemene tips vóór de operatie

Allereerst de algemene regel: hoe fitter een hond is voor een operatie, hoe makkelijker hij er doorheen rolt. Met voeding kun je ervoor zorgen dat je hond echt gevoed is, in plaats van gevuld. Stel een gevarieerd dieet samen met voedingsmiddelen die veel verschillende nutriënten bevatten, zodat er geen (relatieve) tekorten zijn. Dit is natuurlijk altijd belangrijk! Verderop lees je welke voedingsmiddelen je kunt kiezen specifiek rondom een operatie. Ook met de EM (zie verderop) kun je van tevoren al beginnen, zodat je hond na de operatie gelijk in een omgeving met gunstige bacteriën terechtkomt. Dit zal het microbioom ondersteunen tijdens de bijna onvermijdelijke antibioticakuur na een operatie, en verkleint de kans dat de wond met schadelijke bacteriën in aanraking komt.

Daarnaast valt er voor sommige honden nog veel winst te behalen met stressreductie. Chronische stress kan aanleiding geven tot epigenetische veranderingen , die verschillende processen in het lichaam activeren met vaak negatieve gevolgen. Chronische stress ontstaat onder andere door een gebrek aan rust, te weinig beweging/uitdaging, of een te drukke omgeving. Veel eigenaren gaan gelukkig wel op zoek naar oplossingen wanneer ze merken dat hun hond last van stress heeft, maar nog niet iedereen is zich hiervan bewust. In dat geval is het zeker goed om de situatie van je hond eens kritisch onder de loep te nemen, en te beoordelen of hij voldoende tot rust kan komen. Vertoont je hond echt probleemgedrag, dan is het goed om een gedragstherapeut in te schakelen.

1. Voeding

In de aanloop naar, en na een operatie kun je met voeding de lever extra ondersteunen. Hierbij ga je vooral focussen op het voorzien van nutriënten. Een detox kuurtje heeft geen zin als de lever niet de juiste stoffen heeft om te kúnnen ontgiften. Hoe beter de lever kan ontgiften, hoe beter toxische stoffen/farmaceutische middelen afgebroken kunnen worden. Dit voorkomt schade aan de lever en nieren.

Het ontgiftingsproces is afhankelijk enorm veel voedingsstoffen, waaronder B-vitamines, antioxidanten (waaronder ook vitamine A, C en E), aminozuren, mineralen en vetzuren zoals DHA. Het proces bestaat uit twee fases en een tussenfase.

In fase 1 worden stoffen als medicijnen, toxines en zware metalen, maar ook afvalproducten van de lichaamseigen stofwisseling, met behulp van enzymen onschadelijk gemaakt. In de tussenfase worden de vrije radicalen die vrijkomen tijdens fase 1 geneutraliseerd. In fase 2 worden de afvalstoffen verder verwerkt en gebonden aan stoffen die ze goed wateroplosbaar maken, zodat ze via de nieren uitgescheiden kunnen worden. Hiervoor kunnen ze worden gebonden aan onder andere bepaalde aminozuren, glutathion, en zwavelverbindingen. De volgende voedingsmiddelen bevatten belangrijke nutriënten voor de lever:

Bessen

Bessen, met name blauwe bessen, zijn echte antioxidantenbommetjes. Antioxidanten beschermen de lichaamscellen tegen schade door oxidatie, maar zijn ook nodig tijdens de tussenfase van het ontgiftingsproces. Daarnaast bevatten ze vele vitamines en mineralen, die de algemene gezondheid ondersteunen.

Keukenkruiden

Keukenkruiden bevatten net als bessen veel antioxidanten. Peterselie, venkel, koriander en bieslook zijn echte toppers. Daarnaast bevat bieslook zwavelverbindingen, die gebruikt kunnen worden voor het afvoeren van toxines en voor glutathionproductie.

Eieren, bio-gevogelte en bio-zuivel

Deze bevatten choline die de vetstofwisseling in de lever ondersteunen, en aminozuren die gebruikt kunnen worden om toxines af te voeren. Ook is choline een belangrijke bouwstof van de celmembranen, en dus belangrijk voor het hele lichaam. Een stevige celmembraan bevordert een goede celfunctie. Daarnaast bevatten ze B-vitamines, waaronder vitamine B12. B12 ondersteunt onder andere de gezondheid van de darm. Ook zijn B-vitamines benodigd voor fase 1 ontgifting, en de energieproductie, wat nuttig is tijdens herstel. Verder zijn ze een bron van dierlijke eiwitten, deze zijn doorgaans beter opneembaar voor honden dan plantaardig eiwit. Eiwitten zijn de bouwstoffen van het lichaam en nuttig bij herstel.

Broccoli

Bevat onder andere zwavelverbindingen, sulforafaan, cabagine en vele vitamines en mineralen. De zwavelverbindingen worden voornamelijk in de tussenfase en fase 2 gebruikt. Sulforafaan remt de bacterie H. pylori, die maagzweren veroorzaakt. Verder heeft cabagine een ontstekingsremmend en beschermend effect op de slijmvliezen van maag en darmen. Bij voorkeur (kort) stomen, omdat bij koken een groot deel van de wateroplosbare stoffen in het kookwater trekt. Let op bij hypothyroëdie, dan zijn grote hoeveelheden broccoli niet geschikt.

Spirulina en/of chlorella

Bevatten een zeer hoog gehalte aminozuren, daarnaast bevatten ze veel verschillende vitamines en mineralen. Spirulina en chlorella zijn echte multivitamines uit de natuur. Daarnaast zijn ze rijk aan chlorofyl, een sterke antioxidant. Het is wel belangrijk om deze rustig op te bouwen, tot 1 theelepeltje per dag voor een (middel)grote hond.

Algenolie of visolie

Deze bevatten de omega 3 vetzuren EPA en DHA, die een belangrijke bouwstof zijn van de celmembranen. Zo zorgen ze ervoor dat de membranen soepel blijven waardoor de enzymen in fase 1 beter hun werk kunnen doen. EPA en DHA vind je voornamelijk in algenolie en visolie, maar kun je ook in capsulevorm toevoegen. Let hierbij vooral op het gehalte EPA en DHA, aangezien er nog andere omega 3 vetzuren bestaan.

Het is niet de bedoeling dat je nu ál deze voedingsmiddelen dagelijks in grote hoeveelheden aan je hond moet gaan geven of hele maaltijden moet vervangen. Wanneer je een goede basisvoeding hebt, kun je bovenstaande ingrediënten als functionele topping gebruiken. Dit houdt in dat je bij elke maaltijd één of een combinatie ervan als extraatje toevoegt. Denk hierbij aan een opscheplepel voor een grote hond, een eetlepel voor een kleine tot middenslag hond en een theelepel voor een heel klein hondje. Als je hond aanleg heeft voor overgewicht, kun je een deel van de voeding vervangen tot maximaal 15% van het gewicht van de voeding. Dus bijvoorbeeld 10 gram brok/KVV vervangen door 10 gram functionele toppings.

2. Suppletie

NAC

N-Acetyl-Cysteïne is een bepaalde verbinding van het aminozuur cysteïne. Cysteïne is een bouwstof van glutathion, en vaak de beperkende factor. Daardoor kan NAC de glutathion niveaus in het lichaam helpen verhogen. Glutathion is een sterke antioxidant dat door de lever zelf geproduceerd wordt en helpt de lever bij het ontgiften (tussenfase en fase 2) en beschermt de cellen tegen oxidatieve schade.

NAC wordt vaak ingezet om mens en dier beter uit de narcose te laten komen. Begin enkele dagen tot een week voor de operatie, tot enkele dagen tot een week na de operatie. Een hond onder de 20kg geef je maximaal 600mg per dag, en daarboven maximaal 1200mg per dag.

Mariadistel

Mariadistel is hèt levertonificerende kruid! De werkzame stof in mariadistel is silymarine (een verzamelnaam voor allerlei stoffen die met sily- beginnen), welke meerdere effecten op de lever en het lichaam heeft. Het heeft een antioxidante en anti-inflammatoire werking, voorkomt het binnendringen van toxines in de cellen, en ondersteunt ontgifting door te helpen met het gereedmaken voor afvoer van toxines. Hierdoor beschermt mariadistel tegen schade van narcosemiddelen en medicatie, en helpt het bij de afvoer van deze middelen.

Pre- en probiotica

Als je hond antibiotica heeft gekregen, is het goed om wat extra aandacht aan het microbioom te besteden. Het microbioom heeft verscheidene uiteenlopende effecten op het lichaam. Zo produceren darmbacteriën bepaalde stoffen die de cellen van de darm gezond houden, en heeft een gezond microbioom een positieve invloed op het lichaam zelf, maar ook op het gedrag.

Prebiotica zijn stoffen die bacteriën in de darm voeden, waardoor ze kunnen groeien en de darm ondersteunen. Groenten en fruit zijn goede bronnen van vezels, die als prebiotica voor het microbioom dienen. Groenten moeten gekookt (en evenueel gepureerd) worden voor honden, om ze beter verteerbaar te maken. Bloemkool, broccoli, pompoen en wortel worden over het algemeen makkelijk gegeten door honden.

Als je hond niet zo van groente houdt, kun je het door het overige voer mengen of lekkerder maken met dingen als bottenbouillon, yoghurt of ei. Ook kun je de groente fermenteren, hierbij ontstaan ook nog eens bacteriën die als probiotica dienen. Daarnaast kun je vezels in supplementvorm krijgen. Acaciavezels worden over het algemeen goed verdragen, zelfs door gevoelige honden. Het is wel belangrijk de hoeveelheid op te bouwen.

Probiotica zijn de bacteriën zelf, het is de bedoeling dat ze levend in de darm aankomen en zich daar vestigen. Merken als Puur en Groene Os hebben probioticasupplementen speciaal voor honden, die daarnaast ook prebiotica bevatten. Je kunt tijdens een antibioticakuur al beginnen met probiotica (geef de probiotica dan 2 uur na de antibiotica), maar je kunt ook eerst de kuur afmaken. Het is in ieder geval heel belangrijk om de antibioticakuur altijd af te maken.

Verder kun je de ook de omgeving voorzien van goede bacteriën, deze komen dan vanzelf in de hond (en in jezelf) terecht. Er bestaan tal van producten met effectieve microorganismen (EM) voor huis en tuin. Deze EM bestaan uit vele verschillende soorten met positieve/gezonde effecten op de omgeving. Bacteriën zijn werkelijk overal, en door de omgeving te behandelen met EM stimuleer je de aantallen en groei van de gunstige soorten. Je hebt speciale producten voor planten, schoonmaken, om in te nemen, etc.

Ikzelf gebruik af en toe gewoon de standaard microferm. Omdat het goede bacteriën zijn, is het niet erg als ze in of op jezelf terechtkomen. Ik meng het door het water voor de tuin en de planten in huis, en ik maak een spray die ik dan door het huis heen vernevel.

3. Lasertherapie

Lasertherapie kan zeer goed ingezet worden om weefselherstel te stimuleren. Het licht heeft een anti-inflammatoir en pijnstillend effect, en stimuleert de energieproductie in de cel. Wonden genezen hierdoor mooier en er ontstaat minder littekenweefsel. Het laserlicht wordt geabsorbeerd door de weefsels, dus hoe dieper het weefsel, hoe minder licht er aankomt. Een laser heeft daarom een bepaalde minimale kracht nodig om dieper in de weefsels te komen.

In sommige dierenklinieken wordt bij bepaalde operaties lasertherapie al toegepast tijdens de operatie. Bij bijvoorbeeld een kruisbandoperatie kan het gewricht gelaserd worden voor het sluiten van de wond, zodat het licht direct op de doelweefsels terechtkomt. Daarnaast kan de wond zelf ook behandeld worden met laser om herstel te stimuleren. Voor dieper gelegen weefsels heb je een professionele, krachtige laser nodig, zoals die van de dierfysiotherapeut. Deze zijn te huur om je eigen dier gedurende een bepaalde tijd regelmatig te kunnen behandelen.

Voor thuisgebruik zijn er ook lasers te koop, bijvoorbeeld van Essential Elements of Cellkick. Deze zijn zeker geschikt voor oppervlakkige problemen zoals wonden, maar ook blauwe plekken of pijntjes na een botsing bijvoorbeeld. Je kunt ze zowel voor je hond als voor jezelf gebruiken, dus zeker handig om in huis te hebben!

4. Osteopathie en littekens

Een litteken wordt binnen de osteopathie als ‘actief’ beschouwd wanneer er weerstand tegen passieve beweging wordt gevonden in tenminste één richting. Oftewel, je moet het litteken alle kanten op kunnen bewegen met je vinger/hand. Vanaf twee weken na de operatie kan er fasciaal gewerkt worden rondom een litteken, voornamelijk met indirecte technieken. Dit houdt in dat je meegaat in de richting die makkelijk is voor het weefsel, vasthoudt, en wacht op ontspanning. Het is dus een erg zachte techniek.

Op oudere littekens kunnen ook directe technieken toegepast worden. Hierbij breng je juist het weefsel in de moeilijke richting. Met deze technieken verbreek je fibrotische verbindingen. Het is echter niet altijd mogelijk om de oorspronkelijke bewegingsruimte te herstellen, maar deels herstel kan vaak al behoorlijk verlichting bieden wanneer een litteken klachten veroorzaakt.

En verder..

Volg vooral de aanwijzingen van de dierenarts op. Verder is het vooral belangrijk dat je hond voldoende rust krijgt. Laat hem vooral lekker bijkomen op zijn favoriete plekje(s) en verwen hem maar goed. Dat wordt ie natuurlijk sowieso al, maar hey ��!

Groot handboek geneeskrachtige kruiden, 12e druk. Geert Verhelst.
Laser therapy in veterinary medicine. Riegel & Goodbold.

Een gevarieerd dieet voor je paard

Mon, 03 Mar 2025 15:00:18 GMT

Ook onze paarden willen wel eens iets anders eten! Hoe breng je variatie aan in zijn of haar dieet?

Waarom is een gevarieerd dieet belangrijk voor je paard?

Niet alleen honden , maar ook paarden hebben vaak een redelijk eenzijdig dieet. Hoewel er voor paarden vaak iets meer verschillende voedingsmiddelen op het menu staan, is dat menu vaak wel elke dag hetzelfde: onbeperkt of een bepaald aandal porties ruwvoer, aangevuld met één of enkele varianten van een commercieel product. Dit kan variëren van enkele kilo's krachtvoer tot een handje balancer per dag. Het ruwvoer in Nederland bestaat vaak uit enkele soorten gras, tegenover de vele verschillende soorten kruiden, grassen en bladeren die wild levende paarden eten. De commerciële paardenvoeders bestaan vaak uit dingen als granen en lucerne, compleet gemaakt met een premix. Zeker nog ruimte voor verbetering dus!

Dit staat in schril contrast met de voedingsrichtlijnen voor onszelf, mensen. Eén van de aspecten van een gezond dieet die standaard genoemd wordt, is variatie . Dit is niet zonder reden. Van bepaalde nutriënten is een minimale aanbevolen dagelijkse behoefte bekend. Dit is vooral onderzocht voor de vitaminen en mineralen.

Maar naast vitaminen en mineralen komen er nog duizenden andere nutriënten voor, zoals de vele fytonutriënten die in groenten en kruiden zitten. Veel van deze voedingsstoffen worden niet als essentieel beschouwd, maar hebben toch een waardevolle bijdrage voor de gezondheid. Denk bijvoorbeeld aan antioxidanten. Er zijn zoveel verschillende nutriënten dat er niet één voedingsmiddel is die deze allemaal bevat. Dus moeten we gevariëerd eten om er zoveel mogelijk binnen te krijgen. En onze honden ook. En onze paarden ook.

Inmiddels hebben de meeste merken naast het bekende krachtvoer ook een eigen balancer, een brokje met hoge concentraties vitaminen en mineralen waardoor je er maar enkele tientallen grammen van hoeft te voeren om ervoor te zorgen dat ze alles binnenkrijgen. Het is dus niet moeilijk om ervoor te zorgen dat je paard alle benodigde vitaminen en mineralen binnenkrijgt.

Echter wil je ook niet te véél voeren van bepaalde nutriënten. In het vorige artikel over paardenvoeding werd al duidelijk dat er veel onzekerheden zijn in het samenstellen van het rantsoen voor je paard. Als je geen uitgebreide analyse van je ruwvoer hebt, blijft het voor een deel giswerk (en dan hebben we het nog niet eens over individuele verschillen in behoefte). En naast de vitaminen en mineralen zijn er dus nog zoveel meer nutriënten die elk hun eigen gunstige bijdrage aan de gezondheid leveren. Hiervan is geen aanbevolen dagelijkse hoeveelheid onderzocht, en worden ook niet opgenomen in de premixen van brokken.

Ook wil je alle nutriënten het liefst zoveel mogelijk in hun natuurlijke, verse vorm aanbieden. Het is bekend dat nutriënten synergetisch met elkaar werken, en dat het complete voedingsmiddel een groter gezondheidsvoordeel oplevert dan een geïsoleerd, synthethisch nutriënt zoals in een premix. 1+1=3 zeg maar.

Als voorbeeld nemen we vitamine E. Dit komt in de natuur voor in verschillende vormen, maar de synthethische variant bevat maar één van deze vormen. Het blijkt echter dat de verschillende vormen elkaar versterken, en meer doen voor het lichaam dan slechts één variant in dezelfde hoeveelheid.

Er is niet één plant of grondstof die àlle mogelijke nutriënten bevat. Hoe meer je varieert, hoe meer verschillende nutriënten er in de voeding zitten. Verder kunnen uitschieters van bepaalde voedingsmiddelen rechtgetrokken worden door niet elke dag hetzelfde te voeren. Hoe kun je er nu voor zorgen dat je paard hier ook van profiteert?

Hoe breng je variatie aan in het dieet van je paard?

De basis voor elk paardendieet is (hopelijk) ruwvoer. Wanneer je paard in de zomer beschikking heeft tot vers gras, heb je al een hele mooie basis te pakken. Gras bevat ruim voldoende vitamine A, C, en E, en haalt daarnaast mineralen uit de bodem om te groeien. Dit gehalte is dus wel afhankelijk van de bodemgesteldheid.

In de winter is vers gras in Nederland voor de meeste paardeneigenaren niet haalbaar, en moeten we het met hooi doen. Wanneer je hooi inkoopt, kun je hiermee het mineralengehalte uitbalanceren door van een aantal verschillende partijen, uit verschillende delen van het land (en dus van verschillende bodems) in te slaan. Elke partij heeft zijn eigen waardes, eventuele uitschieters van een bepaalde bodem worden zo gecompenseerd.

Het vitaminegehalte loopt echter wel terug tijdens het bewaren. Dit zou je (onder andere) kunnen aanvullen met verse toevoegingen uit het lijstje hieronder. Uiteraard kun je ook het hooi en je eigen bodem laten testen zodat je weet wat je moet aanvullen. Als je paard zowel gras als hooi van hetzelfde land krijgt, is dit wel aan te raden. En bij een eventueel hoog gehalte van een bepaald mineraal kun je hierdoor alsnog besluiten om een deel hooi in te kopen om dit iets te compenseren.

Daarnaast kun je verse kruiden en planten toevoegen voor extra variatie en nutriënten. Het mooiste zou natuurlijk een prachtige kruidige weide zijn, maar dit kost erg veel werk om de kruiden te behouden, en op een pensionstal is het natuurlijk niet aan jou om dit te beslissen. Er zijn speciale kruidenmixen voor paarden verkrijgbaar, zodat je deze thuis kunt kweken en plukken. Wanneer je beschikking hebt over eigen grond kun je ervoor kiezen om een stukje land hiermee in te zaaien waar de paarden dagelijks even op mogen. Ook kun je kruiden achter draad/gaas zaaien, zodat alleen de delen waar de paarden bij kunnen gegeten worden. Zo kan de plant tussentijds bij groeien en uitzaaien zodat hij het jaar erop weer terugkomt.

Ook kun je op pad gaan om bepaalde planten te zoeken en te plukken, of je paard meenemen op snackwandeling. Verder zijn er ook bepaalde groentes en fruit die geschikt zijn om te voeren. Als je paard iets niet direct eet, probeer het dan later nog eens. Soms moeten ze ook even wennen aan nieuwe smaken.

Voorbeelden van verse toevoegingen zijn:

Paardenbloem
Bleekselderij
Venkel
Anijs
Wortel
Blauwe bessen
Frambozen
Bramen
Broccoli
Wilgentakken
Berkentakken
Rozenbottel
Boerenkool
Brandnetel (eerst even laten drogen)
Spirulina
Zeewieren

Zowel brandnetel als spirulina zijn echte multivitamines uit de natuur. Verder bevatten planten naast vitamines en mineralen vele fytonutriënten, die een positief effect op de gezondheid hebben. Al deze verschillende voedingsstoffen hebben ook een positief effect op de diversiteit van het microbioom.

De bacteriën in de darm voeden zich met wat er zich in de darm bevindt, en de meeste bacteriën hebben wel een voorkeur voor een bepaalde voedingsstof. Als er dag na dag, week na week, maar een paar verschillende voedingsstoffen voorbij komen, zullen vooral de bacteriën die hier goed op gaan overleven en zich vermenigvuldigen, terwijl andere soorten als het ware uithongeren.

Een divers microbioom is enorm belangrijk voor de gezondheid, en niet alleen lichamelijk, maar ook voor de psychische gezondheid. Darmbacteriën scheiden stoffen uit die de cellen van de darm gezond houden, stoffen die door het bloed opgenomen worden en elders van nut zijn, neurotransmitters die invloed hebben op het brein en zenuwstelsel, en waarschijnlijk nog veel meer wat we nog niet eens weten. Daar niet elke bacterie dezelfde stoffen produceert, wil je ook hier graag variatie hebben om de boel in balans te houden. Daarnaast is een gevarieerd dieet voor je paard gewoon leuker, lekkerder en interessanter. Zelf wil je ook niet elke dag brood met pindakaas toch? Dus wees creatief en verras je paard! ��

Hoe vaak moet je paard worden bekapt?

Mon, 04 Nov 2024 20:58:21 GMT

Welke invloed heeft het bekapinterval op je paard?

“No feet, no horse”, deze welbekende uitspraak zegt alles over hoe belangrijk de hoeven van het paard zijn om te functioneren. Huisvesting, voeding, en uiteraard bekappen (en eventueel beslaan) hebben een grote invloed op de hoefgezondheid. Heb jij bewuste keuzes gemaakt over door wie en hoe vaak je je paard laat bekappen? Of wordt jouw paard bekapt door de hoefsmid die toevallig al op stal kwam, elke 8 weken zoals meestal als richtlijn gegeven wordt?

Hoefbalans

Bij het bekappen en beslaan houdt de hoefsmid rekening met de hoefbalans en de voetas. Dit is belangrijk om de pezen en ligamenten zoveel mogelijk te ontlasten. Voor een ideale voetas wil je een rechte lijn door de drie gewrichten (hoef-, kroon- en kogelgewricht) van de voet kunnen trekken van opzij gezien (en van vooraf gezien trouwens ook ��).

Een juiste hoek van de hoefwand met de grond is belangrijk om de voetas te balanceren, deze ligt tussen de 50° en 55°. De hoek van de hiel met de grond moet ongeveer gelijk zijn. Ook moet de hoef van voren gezien in balans zijn, zodat de hoef niet scheef onder het been komt te staan. Wanneer een paard zijn hoeven teveel, te weinig, of ongelijk afslijt, zal de hoefbalans veranderen en kunnen de hoef en de interne structuren steeds meer van vorm veranderen. Een slechte hoefbalans wordt daarom geassocieerd met kreupelheid, maar kreupelheid kan ook de oorzaak zijn van een slechte hoefbalans.

Wanneer een paard beslagen wordt, kan hij zijn hoeven logischerwijs niet voldoende afslijten. Met name de teen wordt door het hoefijzer beschermd tegen slijten, de hielen kunnen door het hoefmechanisme nog wel enigszins slijten. Bij elke landing zullen de hielen uitzetten en hierdoor over het ijzer heen en weer bewegen. In een studie waarbij paarden om de acht weken bekapt en beslagen werden, vond men dan ook significante veranderingen in de hoek met de grond en de voetas. De gegevens werden verzameld vlak na het beslaan, en acht weken later vlak voordat de paarden opnieuw bekapt en beslagen werden. Het bleek dat de hoek van de hoefwand met de grond (van opzij bekeken) kleiner was geworden, en de hoek van het hoefgewricht groter, oftewel werd meer gestrekt.

De voetas breekt hierdoor naar achter. Dit resulteert in een grotere hefboomwerking op het hoefgewricht waardoor de diepe buigpees meer onder druk komt te staan. Dit zou potentieel voor een groter risico op blessures kunnen zorgen. Om dit effect te verminderen bleek een periode van vier tot zes weken tussen twee beslagbeurten (afhankelijk van individuele verschillen) effectief.

Ook vonden ze in deze studie dat het drukcentrum meer naar achter verplaatste, oftewel er ontstaat meer druk op de hielen in plaats van een evenredige drukverdeling. Deze extra druk op de hielen kan ondergeschoven hielen veroorzaken, waardoor de hoef meer uit balans getrokken wordt. Om dit te voorkomen moet er dus niet te lang teveel druk op de hielen komen. Daarnaast is de lange teen met ondergeschoven hielen is een veelvoorkomend beeld, zowel bij beslagen als bij onbeslagen paarden. Om de hoef weer in balans te krijgen wil je de hielen zoveel mogelijk ontlasten. Met een interval van acht weken is het dan erg lastig om de hoef meer in balans te krijgen.

Slijtage bij onbeslagen hoeven

Onbeslagen paarden daarentegen worden niet beperkt in het slijten van hun hoeven. Enkele studies hebben de veranderingen in onbeslagen hoeven vlak voor en na het bekappen gemeten. De periodes tussen twee bekapbeurten varieerden hierbij van zeven tot acht weken. Hier werden inderdaad meer verschillende resultaten waargenomen, die leidden tot zowel naar voren als naar achter gebroken voetassen. Een kortere periode tussen de bekappingen lijkt dus bevorderlijk voor de hoefbalans en reduceert het risico op blessures.

Symmetrische hoeven, symmetrisch lichaam?

Daarnaast heeft geen enkel paard exact symmetrische linker- en rechterhoeven. Wanneer een paard meer dan 1,5° verschil in de hoeken tussen hoefwand en grond heeft, wordt dit gezien als ongelijke voeten. Het hebben van ongelijke voorhoeven leidt tot een voorkeurskant, maar een voorkeurskant leidt ook tot ongelijke voorvoeten.

Bij paarden met ongelijke voorvoeten zag men dat de verschillen groter werden naarmate de tijd tussen bekapbeurten toenam. Tijdens de training wordt er vaak veel aandacht besteed aan het rechtrichten, oftewel het paard even sterk en buigzaam maken aan beide kanten zodat er geen duidelijke voorkeurskant meer is. Wanneer je paard al ongelijke voorvoeten heeft en hij niet vaak genoeg bekapt wordt, kan dit de training belemmeren. Naast training is ook regelmatig bekappen belangrijk om deze vicieuze cirkel te doorbreken. Mocht je het gevoel hebben dat je training vastloopt op dit punt, kan het dus zinvol zijn om het bekapinterval eens te verkorten.

Deze vicieuze cirkel geldt ook wanneer je paard zijn hoeven ongelijk afslijt door compensaties. Door het scheef afslijten zal de vorm van de hoef op langere termijn veranderen, wat de compensaties versterkt of weer voor andere compensaties zorgt. Wanneer deze compensaties op den duur voor problemen gaan zorgen, is het lastiger om van de klachten af te komen. De hoef is inmiddels helemaal aangepast aan de compensatie en zal daardoor het lichaam uit balans blijven trekken. Je zal dan dus ook met de hoef aan de gang moeten gaan om het paard weer geheel in balans te krijgen, wat soms best veel tijd kan kosten.

Door vaker te bekappen wordt de asymmetrie in de hoef niet te groot en kan de hoef beter zijn vorm behouden. En wanneer je je paard met enige regelmaat osteopatisch laat behandelen, worden compensaties opgelost zodat ze niet aan de hoef blijven 'trekken'. Compensaties hoeven niet direct klachten te geven, daarom raden de meeste osteopaten aan om één à twee keer per jaar preventief te laten behandelen. Met regelmatig bekappen en osteopatisch behandelen kun je van beide kanten de hoef en de gewrichten van het been in balans houden.

Zelf bijhouden

De hoefbalans kan dus zowel oorzaak als gevolg zijn van asymmetrie en problemen. Daarom is het nuttig om de hoef goed te onderhouden zodat problemen niet verergeren, dan wel voorkomen kunnen worden. Tijdens het groeien van de hoef veranderen de hoefbalans en de voetas. Om te voorkomen dat deze veranderingen te groot worden, moet de hoef regelmatig bijgehouden worden. Een achtwekelijks interval lijkt hierbij niet voldoende.

Echter is het helaas niet altijd haalbaar om je paard om de vier tot zes weken te laten bekappen en/of beslaan. Veel hoefsmeden hebben het megadruk en vooral in geval van beslaan brengt het ook de nodige kosten met zich mee. Wanneer je paard ijzers draagt en in principe een prima hoefbalans heeft, is het toch wel het beste om in ieder geval maximaal 8 weken aan te houden en indien mogelijk meer richting 6 weken te gaan. Als er wel het één en ander te verbeteren valt, is het misschien een optie om hem tijdelijk van de ijzers te halen en een periode er goed bovenop te zitten met bekappen (hoewel sommige hoefsmeden ook juist graag ijzers gebruiken om een hoef weer in balans te brengen, hierbij wordt er wel vaak om de vier tot zes weken beslagen).

Wanneer je paard onbeslagen is, ben ik erg voorstander van het zelf tussentijds bijhouden. Volg eens een dagcursus bekappen en vraag je hoefsmid om tips specifiek voor jouw paard. Als je dan in die acht weken één of een aantal keer zelf het ergste bijvijlt, kun je de hoef meer ondersteunen en effectief werken aan eventuele problemen in de hoefbalans!

Malone et al. Changes in Hoof Shape During a Seven-Week Period When Horses Were Shod Versus Barefoot. Animals (2019) 9:1017

Moleman et al. Hoof growth between two shoeing sessions leads to a substantial increase of the moment about the distal, but not the proximal, interphalangeal joint. Equine Vet J. (2006) 38(2):170-4

Antonioli et al. Immediate Effect of Hoof Trimming on Hoof and Thoracic Joint Angles in Mangalarga Mares. Animals (2023) 13:2490

Lesniak et al. Does a 4–6Week Shoeing Interval Promote Optimal Foot Balance in the Working Equine? Animals (2017) 7:29

Wiggers et al. Functional Locomotor Consequences of Uneven Forefeet for Trot Symmetry in Individual Riding Horses. PLoS ONE (2015) 10(2):e0114836

Dyson et al. External characteristics of the lateral aspect of the hoof differ between non-lame and lame horses. Vet J. (2011) 190(3):364-71

Een gevarieerd dieet voor je hond

Mon, 07 Oct 2024 13:27:56 GMT

De voordelen van verse voedingsmiddelen voor je hond!

Waarom iedereen gevarieerd moet eten, ook onze dieren

Voor mensen is het één van de gouden regels voor een gezond dieet: variatie. Voor een volledig dieet zijn zijn zowel macro- als micronutriënten nodig. De macronutriënten zijn koolhydraten, vetten en eiwitten. Afhankelijk van factoren als je leeftijd, gezondheid en activiteitsgraad heb je deze in een bepaalde verhouding nodig. Daarnaast zijn er nog ontelbare micronutriënten, zoals vitaminen, mineralen, sporenelementen en fytonutriënten.

Het is dus onmogelijk om met één of enkele voedingsmiddelen al deze stoffen binnen te krijgen, en dan ook nog in de gewenste verhoudingen. Toch vinden we het heel normaal dat onze huisdieren dag in, dag uit, dezelfde voeding krijgen. Je kunt je voorstellen dat dit eenzijdige dieet dus een stuk beter zou kunnen. Wanneer je een gemiddelde brok bekijkt, bevat deze gemiddeld zo'n 20 verschillende grondstoffen (sommige ook veel minder – of veel meer, dit zijn vaak de betere merken). Van deze grondstoffen bestaat een groot deel vaak uit vleesmeel en graanproducten, waardoor er ook niet een zo breed mogelijk nutriëntenprofiel samengesteld wordt. Stel je voor dat je eigen dieet uit 20 verschillende grondstoffen bestaat. Een simpel brood van de Appie kan al tegen de 20 grondstoffen bevatten. Hoe fit zou je je nog voelen na een aantal weken?

Daarnaast bevatten brokken altijd een zogenaamde premix met mineralen en vitaminen. Dat is nodig om tekorten vanuit de grondstoffen aan te vullen. De vitaminen in zo'n premix zijn synthetisch, omdat deze vaak stabieler zijn dan de natuurlijke variant. Soms worden er ook wel natuurlijke vitamines toegevoegd, maar de kans is groot dat deze de uiterste houdbaarheidsdatum niet halen.

Ook KVV's bevatten van nature niet alle benodigde vitaminen en mineralen, óók niet wanneer je 5 diersoorten afwisselt (uit een onderzoek onder wildlevende honden in Australië bleek dat deze alleen al zo'n 20 verschillende soorten zoogdieren aten, plus nog wat vogels en reptielen, komen wij aan met onze 5 diersoorten). Productiedieren krijgen, net als onze huisdieren, vaak een eenzijdig dieet voorgeschoteld waardoor ze niet alles binnenkrijgen. Ook wanneer deze dieren mogen grazen, hebben ze nog niet de keuze uit de vele grassen, kruiden en andere planten die ze in het wild zouden eten. Ook hier geldt weer dat er geen enkele plant is die al die vele micronutriënten bevat. Daarnaast bevat de bodem (en daardoor de planten die er groeien) simpelweg niet meer alle benodigde nutriënten. De grondstoffen (die productiedieren) voor de KVV zijn dus al deficiënt, waardoor deze eigenlijk ook compleet gemaakt moet worden met een premix.

Deze premixen worden door de fabrikant samengesteld naar aanleiding van richtlijnen voor aanbevolen dagelijkse hoeveelheden die zijn gebaseerd op wetenschappelijke onderzoeken. Deze richtlijnen zijn voor het laatst herzien in 2016. Dat is alweer een poosje geleden, zeker gezien het onderzoeksveld naar hondenvoeding nog relatief jong is en inzichten snel kunnen veranderen. Ook zijn van sommige mineralen geen aanbevolen dagelijkse hoeveelheid bekend, en weten we dus simpelweg niet hoeveel een hond nodig heeft. Daarnaast zijn deze richtlijnen gebaseerd op minimale behoeftes, dat wil zeggen dat de hond niet direct ziek wordt. Om optimaal te functioneren is vaak meer nodig. Je zou dit op kunnen vangen met twee keer per jaar een kuurtje multivitamine, maar dieetverrijking kan hierin ook zeker een uitkomst bieden.

Bovendien zorgt een te eenzijdig dieet ervoor dat de diversiteit van de darmflora afneemt. Een divers microbioom wordt geassocieerd met betere gezondheid. Darmbacteriën produceren namelijk verschillende stoffen die de cellen van onze darmen gezond houden. Om dit te kunnen doen voeden ze zichzelf met de voeding die de darm passeert. Elke bacterie heeft zijn eigen voorkeur als voedingsstof. Met een beperkt dieet kunnen alleen de bacteriën overleven die met die voedingsstoffen uit de voeten kunnen, de rest zal verdwijnen en de diversiteit van het microbioom gaat achteruit.

Beginnen met variëren

Hoe kunnen we nu variatie in het dieet van onze honden aanbrengen? Moet je dan elke dag iets anders voor ze gaan koken om dit voor elkaar te krijgen? Dat kan zeker, maar ook dan moet je wel weten wat je doet om te zorgen dat alle benodigde voedinsstoffen erin gaan �� Een makkelijkere optie is om een goede brok, KVV met premix of kantenklare kookvoeding als basis uit te kiezen (of een aantal verschillende varianten, heb je gelijk de eerste winst qua variatie binnen). Met zo'n basis krijgt je hond in ieder geval de minimale benodigde nutriënten binnen. Ook kun je natuurlijk BARF als basis kiezen, maar dan moet je je ook al wat meer verdiepen.

Aan je gekozen basisvoeding kun je dan zelf verse voedingsmiddelen toevoegen. Dit mogen zowel dierlijke als plantaardige voedingsmiddelen zijn. Van vrijlevende gedomesticeerde honden is bekend dat ze zowel dierlijk als plantaardig materiaal eten. In een onderzoek onder Roemeense straathonden werden in de magen alleen al zo'n 30 verschillende diersoorten aangetroffen. Daarnaast werd er ook veel plantaardig materiaal gevonden, zowel afkomstig van menselijk afval als uit de natuur. Onze honden zijn dus geen hypercarnivoren en gaan voor een heel gevarieerd dieet als ze kunnen kiezen.

Denk eens aan:

(gekookt) ei
gekookte groente
fruit
gezonde oliën, zoals algenolie, visolie en kokosolie
spirulina, zeewieren
kiemgroenten
volkoren (pseudo)granen, zoals boekweit en quinoa
verschillende (aanvullende) kvv's, sommige merken hebben burgers die je heel makkelijk per stuk kan ontdooien
(vette) vis
bottenbouillon
keukenkruiden, zoals tijm en peterselie
schaal- en schelpdieren
noten (géén macadamia's)

Het voordeel van verse toevoegingen is dat je de nutriënten in hun natuurlijke vorm aanbiedt. Van vitamine E bijvoorbeeld bestaan meerdere vormen, maar in synthetische vitamine E zit maar één van deze vormen. De combinatie van de verschillende vormen samen werken echter krachtiger dan de vormen apart. Ook geef je het hele voedingsmiddel, met al zijn nutriënten.

Denk maar aan het voorbeeld van granen. Een volkoren graan, oftewel de hele graankorrel, bevat veel meer verschillende nutriënten dan een geraffineerd graan, dat zo verwerkt wordt tot alleen het meellichaam overblijft. Alle vezels ben je dan wel zo'n beetje kwijt, net als een deel van de vitaminen en mineralen. In brokvoedingen zie je ook vaak dingen als erwteneiwit of kippenvet als grondstof staan. Er wordt een deeltje uit het voedingsmiddel gehaald en gebruikt als grondstof, waardoor je het voordeel van het volledige voedingsmiddel kwijt bent.

Een ander voordeel van verse voeding is dat het niet of nauwelijks bewerkt is. In brokken kunnen de grondstoffen erg bewerkt en verhit zijn, waardoor voedingsstoffen verloren gaan en molecuulstructuren zo kunnen veranderen dat het lichaam er niks mee kan, of dat ze zelfs een negatieve invloed op de gezondheid hebben.

Inspiratie nodig? Berry van WritingBerries heeft een blog geschreven met een aantal receptjes met pompoen voor je hond !

Alles met mate

Hoe meer je varieert, hoe minder kans je hebt op zowel onder- als overdosering. Wees dus creatief en geef niet slechts een paar verschillende verse toevoegingen. Spinazie bevat veel foliumzuur, zeewieren bevatten veel jodium, lever bevat veel vitamine A. Zou je alleen met deze drie voedingsstoffen afwisselen, dan loop je kans op overdosering, wat vooral bij vitamine A niet wenselijk is. Verder wordt er van dingen als ui en knoflook wel gezegd dat honden dit niet mogen, maar ook hierbij bepaalt de dosis het gif. Dus hoe meer variatie, hoe meer het dieet uitgebalanceerd wordt!

Wanneer je voor jezelf kookt met verse producten, kun je heel makkelijk elke avond wat tafelresten geven. Zo heb je voor je hond ook veel variatie zonder dat je er teveel bij stil moet staan. Ook kan het makkelijk zijn om een aantal verschillende gepureerde groentemixen voor te bereiden en deze in ijsblokjesvorm in de vriezer te bewaren. Elke dag eentje ontdooien en klaar! Daarnaast zijn verse, zelfgemaakte soepen ideaal om als gevarieerde toevoeging te gebruiken. Je kunt er meerdere soorten groente, kruiden en vlees in kwijt, en supergezond om aan te maken met bottenbouillon.

Een aantal belangrijke punten hierbij zijn dat je wel goed het gewicht van je hond in de gaten moet houden. Groente is caloriearm, maar granen, noten en vetten zijn een ander verhaal. Als je ziet dat je hond aankomt, kun je wat minder basisvoeding gaan geven, maar liefst ook weer niet veel minder zodat je het voordeel van de minimale basisbehoefte niet kwijtraakt. Het kan dus even testen en uitproberen zijn wat het beste voor jouw hond werkt.

Let er ook op dat de hond veilig kan eten. Voor kleine hondjes kun je dingen zoals noten beter vermalen. Daarnaast kunnen honden ook allergieën of intoleranties hebben, hier dien je rekening mee te houden. Veel gluten of lactose is vaak niet een goed idee, maar als je veel varieert zou dit geen probleem moeten zijn. Verder mogen honden géén druiven (rozijnen), cacao, madacamianoten en xylitol.

En dan.. laat het los!

Als je eenmaal op weg bent en uitgevogeld hebt hoeveel je hond erbij kan hebben en wat hij wel en niet lekker vindt en waar hij wel en niet tegen kan, dan is het de kunst om er niet teveel meer over na te denken. We zijn pas sinds 200 jaar op de hoogte van het bestaan van verschillende inhoudsstoffen van voeding, en dat sommige daarvan essentieel zijn om te kunnen overleven. Toch hebben we zonder al deze kennis onze honden al 10.000 jaar in leven weten te houden.

Dankzij de seizoenen wisselde de beschikbaarheid van voedingsmiddelen automatisch, en volgde er altijd een periode van schaarste zodat gehaltes van nutriënten altijd weer uitgebalanceerd werden. Dus maak je vooral niet druk als het een keer een bloemkoolweek is omdat die toevallig in de aanbieding was of omdat je teveel tegelijkertijd in je moestuin had gezaaid. De week erna komt er wel weer iets anders in de plaats. Het kan altijd voorkomen dat er een keer een dag of een week iets minder gevarieerd kan worden, maar daar kunnen de hondenlichamen al 10.000 jaar tegen!

Denk nog weer even terug aan dat ene brood van de Appie. Hoe saai zou het zijn als je elke dag alleen maar dat zou eten, met een vitaminepil erbij zodat je wel alles binnenkrijgt. Héél erg saai �� Verse toevoeginen zijn niet alleen gezond voor je hond, maar verschillende smaken en texturen maken het eten ook leuker, lekkerder en interessanter!

Triggs et al. The Food of Fox, Dog and Cat in Croajingalong National Park, South-Eastern Victoria. Aust. Wildl. Res. (1984) 11, 491-9

Danila et al. Research on the Ethology and Diet of the Stray Dog Population et
in the Areas Bordering the Municipality of Suceava, Romania. Vet. Sci. (2023) 10, 188

Review: Bobba Bars

Mon, 02 Sep 2024 15:35:05 GMT

Natuurlijke soapbars voor je hond!

Afgelopen weken mocht ik de producten van Bobba Bars testen, een merk dat verschillende verzorgingsproducten voor honden maakt, waaronder soapbars en vachtspray. De soapbars worden gemaakt met enkel natuurlijke ingrediënten, namelijk verzeepte olijfolie en kokosolie, en een essentiële olie voor geur en extra verzorgende werking. De grondstoffen zijn geschikt voor humaan gebruik, waarvan de kwaliteitseisen hoger zijn dan grondstoffen voor dierlijk gebruik. Daarnaast zijn de producten vegan (met uitzondering van de potenbalsem) en bevatten geen parabenen, sulfaten, parfum of microplastics. Fijn!

Wat is het verschil tussen hondenshampoo en hondenzeep?

Shampoo bevat als hoofdingrediënt water, dit is nodig om het vloeibaar te maken. Het tweede ingrediënt is vaak een sulfaat, meestal in de vorm van sodium laureth sulfaat (SLS), maar er bestaan ook andere sulfaten. Dit stofje heeft een sterk schuimende en ontvettende werking, wat in principe natuurlijk ideaal is. De shampoo schuimt lekker, waardoor het makkelijk te verdelen is en het geeft je het gevoel dat je hond lekker schoon wordt. Dat is ook zeker het geval door de ontvettende werking.

Het nadeel hiervan is dat de natuurlijke beschermlaag van je hond af wordt gestript en de huid en vacht kunnen uitdrogen. Eigenlijk is sulfaat een te fanatieke ontvetter, voor zowel mens als dier. Daarom worden er vaak ook verzorgende ingrediënten voor de huid en vacht toegevoegd. Vooral in goedkopere shampoos is de hoeveelheid vaak helaas niet voldoende om werkzaam te zijn. Verder worden er aan shampoos vaak nog allerlei (chemische) stoffen toegevoegd om het lekkerder te laten ruiken en/of voelen, er mooier uit te laten zien, en om het product langer houdbaar te maken.

Voor een soapbar heb je een stuk minder ingrediënten nodig. Zeep wordt gemaakt door oliën en vetten te laten reageren met natriumhydroxide. Hoewel die laatste ook een erg agressieve stof is, blijft hier in het eindproduct niets van over. Natriumhydroxide bestaat uit een natrium(zout)-, zuurstof-, en waterstofatoom. Tijdens de reactie laten deze atomen elkaar los en binden aan de vetmoleculen.

In het eindproduct is hier dus niets meer van terug te vinden. Bobba Bars maakt gebruik van kokosolie, met vooral een schuimende en reinigende werking, en olijfolie, dat meer een verzorgende werking heeft. Hiermee heb je dus in principe alles wat je nodig hebt voor een basiszeep. In fabriekszeep worden vaak nog toevoegingen gedaan voor bijvoorbeeld geur, kleur, en extra schuim. Bij Bobba Bars hoef je je hier geen zorgen om te maken. Ook wordt er gebruik gemaakt van een overmaat aan oliën, waardoor niet alles reageert tot zeep. Zo blijft er nog een deel olie achter voor een extra verzorgend effect.

Essentiële oliën

Daarnaast voegt Bobba Bars nog essentiële oliën toe voor een extra verzorgende werking. Essentiële oliën kunnen uiteenlopende effecten hebben, en kunnen bijvoorbeeld helpen bij huidklachten of stressvermindering. Ook zorgt het voor een heerlijke geur. Het gebruik van essentiële oliën is een therapie op zich, waarbij je echt wel moet weten wat je doet. Sommige oliën kunnen irriterend op de huid zijn of fototoxisch. Daarom worden er alleen oliën gebruikt in veilige, lage doses waarvan geen schadelijke effecten bekend zijn. Denk hierbij bijvoorbeeld aan lavendel en rozemarijn.

Duurzaam

Bobba Bars maakt geen gebruik van palmolie. Door de grote vraag naar dit product ontstaan er veel milieuproblemen, zoals kappen van regenwoud en watervervuiling. Het is dus goed om palmolie te vermijden, zodat de vraag niet nog meer opgedreven wordt. Daartegenover staat dat palmen wel een hele hoge opbrengst per hectare hebben, en wanneer je alle palmolie zou vervangen door een ander soort olie zullen de problemen zich elders voortzetten. Daarom kunnen we het beste sowieso bewust omgaan met producten van oliën.

Doordat soapbars geen water bevatten, heb je als het ware meer product in hetzelfde volume en gaan ze dus erg lang mee. Dit scheelt weer in het transport. De soapbars worden niet verpakt in plastic, en bevatten geen microplastics. Voor de andere producten wordt alleen plastic gebruikt als het echt niet kan, de vachtspray zit bijvoorbeeld in een flacon van gerecycled plastic, en verpakkingsmaterialen zoals dozen en bubbeltjesplastic van leveranciers wordt weer hergebruikt. Al met al dus zeker wel een goede optie op het gebied van duurzaamheid!

Hoe bevallen de producten?

Het liefst was ik mijn dieren zo min mogelijk, om hun vacht en natuurlijke beschermlaag niet te verstoren. Helaas is Ylva het type hond dat elke sloot, plas en modderpoel meeneemt zolang de temperatuur boven het vriespunt uitkomt, en wordt ze ook erg gelukkig van het rollen in mest en kadavers. Om het huis een beetje leefbaar te houden spoelen we de ergste modder uit haar vacht, en als de hele ruimte gevuld wordt met kadaverlucht is het toch echt tijd voor een wasbeurt. Ylva is ook het type hond dat de badkamer niet in wil en weigert om gebruik te maken van het zwembadje dat we speciaal voor haar gekocht hebben. De tuinslang gaat gelukkig wel zonder al te veel aanstellerij (of zou ze er inmiddels aan gewend zijn omdat ze tijdens modderige periodes dagelijks afgespoeld wordt..).

Het pakketje bestaat uit een klein doosje met de producten, een bedankbriefje op een groeipapier (die kun je dus in de grond stoppen en dan komen de zaadjes uit), een paar visitekaartjes van andere lokale hondenbedrijfjes, een hondensnack, en een prop papier om de overgebleven ruimte op te vullen. Geen veel te grote doos en plastic vulmateriaal, Bobba Bars houdt dus zeker wel rekening met meerdere aspecten op het gebied van duurzaamheid.

Omdat Ylva een gevoelige huid heeft, heb ik gekozen voor de soapbar met kamille . Doordat ze handgemaakt zijn, krijgen de soapbars een mooie authentieke uitstraling en de gedroogde kamille ter decoratie maakt het helemaal af �� De soapbar ruikt lekker, maar niet sterk. Dit vind ik persoonlijk een pluspunt, aangezien ik niet zo van sterke geuren hou. Na het natmaken heb ik een beetje met de soapbar over de rechterkant van haar ribbenkast gesmeerd.

De zeep begint eigenlijk meteen te schuimen en verdeelt goed, ik kon het vanaf hier over bijna haar hele lichaam uitsmeren. Alleen op haar staart en hals heb ik nog wat extra gedaan, maar hier heeft ze ook de dikste vacht. Na het uitspoelen was het wachten tot ze droog was.

Eenmaal droog voel je duidelijk het verschil tussen de gewassen en ongewassen vacht op haar hoofd. De soapbar heeft haar vacht lekker zacht en schoon gemaakt, zonder dat het zo squeeky clean aanvoelt wat je bij chemische/agressieve producten wel eens hebt. Ze ruikt gewoon neutraal, niet naar de kamille, iets wat ik zelf positief vind. Honden ruiken vele malen beter dan wij, en ik denk niet dat ze erop zitten te wachten om de hele dag in een kamille-, lavendel-, of bloemetjeslucht te zitten.

Voor de outdoor adventure spray zijn we naar het bos gegaan om te testen. Deze spray bevat een blend van essentiële oliën om teken en vlooien af te weren. Op onze vaste wandelplek zijn eigenlijk geen teken, maar in het bos wemelt het ervan. Gelukkig is Ylva niet echt een tekenmagneet, maar ze heeft er dan toch altijd wel één tot drie. De spray ruikt wel redelijk sterk, maar daar ontkom je niet aan om het effectief te laten zijn. Ook heb ik de eerste keer waarschijnlijk iets te veel opgesprayed, er komt toch meer uit dan het lijkt ��

Nadat we in het bos hadden gewandeld, heb ik Ylva onderzocht maar er waren geen teken te vinden. Dat zegt niet altijd wat, omdat ze een redelijk dikke vacht heeft kun je ze makkelijk missen. Maar ook in de dagen erna heb ik geen teek ontdekt tijdens het aaien en kroelen, dus dat is fijn! Het zal misschien geen waterdichte oplossing zijn als je hond erg veel teken aantrekt of als de tekendruk erg hoog is, maar het helpt zeker wel!

De potenbalsem is ook neutraal van geur. Het bevat sheaboter, cacaoboter, bijenwas en kokosolie. Ylva haar kussentjes zijn over het algemeen vrij sterk, en in de zomer zijn er ook niet echt omstandigheden die haar kussentjes aantasten. Ik heb na een osteopathie behandeling haar pootjes lekker ingesmeerd als een soort wellness treatment en dat vond ze heerlijk �� de balsem is vrij hard en door de warmte van je handen smelt er als het ware een laagje af, hierdoor kun je het makkelijk dun aanbrengen waardoor het snel intrekt, wat wel zo makkelijk is zodat als je hond besluit in beweging te komen hij geen spoor van vette klodders achterlaat. De potenbalsem bevat enkel verzorgende ingrediënten, dus als je hond snel barstjes of uitgedroogde kussentjes heeft, kan dit een fijn hulpmiddel zijn!

Eindoordeel

De producten van Bobba Bars zijn een fijne optie als je hond extra verzorging nodig heeft. Ze bestaan vooral uit natuurlijke, verzorgende ingrediënten zonder overbodige toevoegingen, en er wordt veel rekening gehouden met het duurzame aspect. Echter blijf ik wel van mening dat je je hond alleen met zeep moet wassen als het echt nodig is, om de eigen beschermlaag en vachtstructuur zo min mogelijk aan te tasten. Ook is het beter voor het milieu om minder zeep te gebruiken. In de zomer laat ik Ylva daarom ook liever even in schoon water zwemmen als ze echt vies is. Maar soms ontkom je er niet aan, en dan kun je maar beter gewoon genieten van een lekker spa-momentje met fijne producten voor je hond �� Bij ons mogen ze blijven!

Epigenetica, wat is het en wat kunnen we ermee?

Mon, 05 Aug 2024 09:53:07 GMT

Heb jij weleens gehoord van het epigenoom? En weet je hoe je dit kunt beïnvloeden?

Het woord genetica kent iedereen vast wel, het verwijst naar de wetenschap die zich bezighoudt met erfelijkheid. Veel van onze eigenschappen zijn erfelijk bepaald, zoals haarkleur en lengte, maar ook aandoeningen en persoonlijkheid zijn deels overerfbaar. De informatie voor al deze eigenschappen ligt opgeslagen in de genen in ons DNA.

Maar wist je ook dat niet al je genen tot uiting komen? Wanneer je een gen hebt voor een bepaalde eigenschap, betekent dit nog niet dat je deze eigenschap ook daadwerkelijk gaat krijgen. Met genetische aandoeningen is het daardoor zo dat het hebben van een gen voor de aandoening de kans op het krijgen ervan verhoogt, maar zeker niet altijd ervoor zorgt dat het 100% zeker is dat je de aandoening echt gaat krijgen.

Het kan zijn dat de aandoening door meerdere genen bepaald wordt en je alle genen moet hebben, maar er zijn ook processen in de cel die ervoor zorgen dat genen aan- en uitgezet kunnen worden. Dit wordt epigenetica genoemd: veranderingen in genexpressie zonder dat het DNA daarbij verandert. Het besturingssysteem dat de (in)activatie regelt noemen we het epigenoom. Deze heeft beschikking tot een aantal verschillende mechanismen, waar we hier verder niet dieper op in zullen gaan, die ervoor zorgen dat het gen niet afgelezen kan worden.

Epigenetische veranderingen kunnen tijdelijk zijn of permanent, en kunnen ook overerfbaar zijn. Deze veranderingen zijn erg belangrijk voor de celdifferentiatie, het zorgt er mede voor dat na de bevruchting en de eerste celdelingen de cellen zich gaan specialiseren, en dat tijdens het opgroeien de cellen verschillende functies op zich gaan nemen.

Echter kunnen epigenetische veranderingen gedurende het hele leven optreden. Ze ontstaan naar aanleiding van verschillende signalen die voortkomen uit je leefstijl en leeftijd, maar ook uit omgevingsfactoren zoals licht, geluid en vervuiling. De omgeving hebben we helaas beperkt invloed op. Maar onze leefstijl en de leefstijl van onze dieren kunnen we wel heel veel aan doen! Uit onderzoek is gebleken dat bij sommige aandoeningen, zoals bepaalde kankersoorten, de genetische component in het ontstaan maar 5% bedraagt tegenover 95% voor de epigenetische component. Het is dus absoluut de moeite waard om hier op in te spelen.

Het beste is om hier zo vroeg mogelijk al rekening mee te houden, en als je fokker bent al tijdens (of zelfs vóór) de dracht. Dit zorgt ervoor dat er zoveel mogelijk ‘goede’ genen geactiveerd worden en blijven, en de slechte genen inactief worden gehouden. Maar ook in geval van klachten kan het veel opleveren om de leefstijl aan te pakken, want epigenetische veranderingen kunnen omkeerbaar zijn. Verder kan het verergering van klachten voorkomen; er worden meer nuttige genen geactiveerd, waardoor de processen in het lichaam optimaler verlopen, en er worden meer schadelijke genen uitgezet.

In het algemeen zorgen epigenetische veranderingen die ontstaan naar aanleiding van een ongezonde leefstijl en/of omgeving voor chronische laaggradige ontsteking. Wanneer er schade aan cellen ontstaat, komt het aangeboren immuunsysteem in actie en gaat op cellulair niveau een ontstekingsreactie op gang brengen. Hierbij worden stoffen geproduceerd die aan het bloed afgegeven worden en ervoor zorgen dat er processen op gang komen die de schade opruimen en herstellen.

Daarna hoort de ontstekingsreactie weer te stoppen, maar wanneer dit niet gebeurt ontstaat er chronische laaggradige ontsteking. Er blijven maar ontstekingsstoffen in het bloed circuleren, die homeostase en normale communicatie tussen cellen verhinderen en het metabolisme aantasten. Op de lange termijn zorgt dit voor allerlei uiteenlopende aandoeningen, zoals insulineresistentie, obesitas, artrose, neurologische aandoeningen, gedragsveranderingen, en ga zo maar door. Door epigenetische veranderingen kunnen er genen aangezet worden die de aanmaak van deze ontstekingsstoffen stimuleren.

Kortom, een gunstig epigenoom is fijn voor de gezondheid. Belangrijke factoren waar we invloed op kunnen hebben zijn gezonde voeding, voldoende beweging, voldoende rust, en stressreductie.

Voeding

Met voeding kunnen we ervoor zorgen dat onze dieren alle benodigde voedingsstoffen binnenkrijgen om het lichaam optimaal op te bouwen en te laten functioneren. Een slecht dieet veroorzaakt de activatie van genen die laaggradige ontsteking veroorzaken.

De relatie tussen voeding en het epigenoom is erg complex, en niet alleen de nutriënten zelf, maar ook factoren zoals het tijdstip van de maaltijd hebben een invloed op het aan- of uitzetten van genen! Het lichaam is uitgerust met een centrale biologische klok die gereguleerd wordt door bepaalde genen. Daarnaast hebben onderzoekers gezien dat wanneer weefsels of cellen geïsoleerd worden, deze toch een dag/nacht ritme vertonen. Een gezond circadiaan ritme verlaagt laaggradige ontstekingsprocessen, en dit kan verstoord worden door laat in de avond of 's nachts een maaltijd of snack te geven. Voor sommige honden is dit onvermijdelijk, omdat zij last krijgen van hun maag wanneer deze te lang leeg is, en paarden zijn natuurlijk een groot gedeelte van de dag bezig met eten (zo'n 16 uur), dus voor hen gaat dit ook minder op. Toch lijkt het voor deze dieren ook niet verkeerd te zijn om enigszins een vast ritme aan te houden voor de voertijden.

De nutriëntenstatus van ouderdieren heeft zelfs invloed op de interactie tussen ei- en spermacellen. Een eicel ‘kiest’ tot op zekere hoogte door welke spermacel ze bevrucht wordt, en met name foliumzuur (vitamine B11) lijkt invloed uit te oefenen op deze keuze. Het achterliggende mechanisme moet waarschijnlijk in het epigenoom gezocht worden. Een slechte nutriëntenstatus (en dit betekent niet per se te mager/te weinig calorieopname, maar vooral ook te weinig van (bepaalde) nutriënten zoals vitamines of mineralen) van de moeder tijdens de bevruchting en zwangerschap zorgt daarnaast voor verhoogde kans op ziekte in het latere leven van de nakomelingen door middel van epigenetische veranderingen.

Daarnaast heeft het microbioom een invloed op het epigenoom doordat sommige bacteriën stoffen (substraten) produceren die gebruikt worden tijdens het aan- en uitzetten van genen, en anderen produceren enzymen die deze processen activeren of afremmen. Belangrijke substraten zijn acetaat, butyraat en propionaat, en wanneer deze in een bepaalde verhouding geproduceerd worden, heeft dit positieve effecten op het epigenoom en de gezondheid. Door middel van voeding moet het microbioom dus in balans gehouden worden, en één van de beste manieren om dit te doen is een gevarieerd dieet!

Bij ons mensen wordt er door artsen en gezondheidsinstanties op gehamerd om zo gevarieerd mogelijk te eten, maar voor dieren is het heel normaal dat zij elke dag hetzelfde eten. Kijk dus eens hoe je variatie in het dieet van je dier kunt aanbrengen. Kies voor je hond een basisvoeding zoals een goede brok of KVV, en voeg daar verse voedingsmiddelen aan toe zoals een schepje gekookte groente, fruit, yoghurt, kefir, een eitje, je eigen gezonde tafelresten, etc. Hier kan eindeloos in gevariëerd worden (let uiteraard wel op met voedselallergieën en intoleranties).

Voor paarden kun je proberen om ruwvoer te vinden dat uit meerdere soorten grassen en kruiden bestaat, of vervang een deel door een grasbrok waar veel variatie in zit. Daarnaast kun je hem af en toe meenemen op een zogenaamde snackwandeling of pluk zelf verschillende kruiden en planten!

En niet te vergeten overgewicht.. Ik denk dat het geen uitleg behoeft dat overgewicht ongezond is op allerlei manieren, maar misschien wist je nog niet dat dit (deels) via epigenetische processen gaat. Ook is het zo dat wanneer het streefgewicht weer bereikt is, alle epigenetische veranderingen niet direct ongedaan zijn gemaakt. Laat je dier dus niet te dik worden ��

Een gezond dieet is voor paarden en honden nogal verschillend, en daarnaast ook nog eens erg individueel. Keywoorden zijn in ieder geval variatie, ritme, en niet teveel! Daarnaast is een richtlijn om de nutriënten, zoals vitamines en mineralen, zoveel mogelijk uit de voeding te laten komen, dus verse voedingsmiddelen geven waar de stoffen van nature al in zitten in plaats van allerlei synthetische toevoegingen.

Het is zeker geen ramp om voeding aan te vullen met een synthetische premix, maar er zijn tegenwoordig enorm veel diervoedingen op de markt die zo bewerkt zijn dat alle vitamines kapot zijn en er eigenlijk alleen nog maar energie in zit, en er dus vervolgens met synthetische vitamines voor gezorgd moet worden dat je dier geen tekorten oploopt.

Beweging

Beweging kan een grote invloed op de genexpressie hebben. Een onderzoek hiernaar toonde aan dat het epigenoom van oudere muizen die veel renden meer vergelijkbaar was met dat van jongere muizen, in tegenstelling tot oude muizen die weinig bewogen. Ook kan slechts 9 dagen bedrust insulineresistentie veroorzaken in gezonde mensen. Dit bleek het resultaat te zijn van de downregulatie van zo'n 34 genen.

Paarden bewegen van nature een groot deel van de dag, zo'n 16 uur, en dan voornamelijk hapje-stapje. Dit is dus belangrijk om in je achterhoofd te houden bij het kiezen van de huisvesting van je paard. In de zomer kunnen op veel plekken de paarden wel dag en nacht in de wei, maar in de winter wordt dit een moeilijker verhaal. Ook zijn de Nederlandse weides voor heel veel paarden niet geschikt. Een paddock die zo ingericht is dat beweging gestimuleerd wordt zou in veel gevallen een fijne basis zijn. Deze stallen zijn nog dun bezaaid in ons land, maar het lijkt er wel op dat dit steeds populairder wordt, een goede ontwikkeling denk ik!

Honden zijn in vergelijking met paarden sneller tevreden, hoewel er grote verschillen tussen rassen zitten. Als richtlijn kun je 1 à 2 uur per dag nemen. Zelf geef ik de voorkeur aan één lange wandeling en nog een aantal kleine rondjes om de behoefte te kunnen doen. Actieve rassen hebben het daarnaast ook echt nodig om aan het werk gezet te worden (dit haalde bij mijn hond het scherpe randje er behoorlijk vanaf ��). Omdat een hond veel meer slaap en rust nodig heeft dan een paard, komt het gevaar van te véél doen sneller om de hoek kijken..

Rust

Voldoende rust is erg belangrijk. Het onderzoek naar slaap in relatie tot epigenetica staat nog in de kinderschoenen, maar er zijn wel meerdere aanwijzingen dat voldoende rust wordt geassocieerd met een lagere ‘epigenetische leeftijd’ en zowel een slaaptekort als een verstoord slaapritme hebben invloed op de genexpressie.

Volwassen honden horen gemiddeld zo'n 14 uur per dag te slapen, en puppy's en senioren zelfs nog meer. Van de wakkere uren zijn ze ook nog een groot gedeelte inactief. Paarden slapen veel minder, maar hebben wel een aantal uur (1 tot 3, verdeeld over meerdere momenten) per dag nodig om liggend een diepe slaap te kunnen bereiken. Daarnaast rusten paarden nog een aantal uur staand. Je dier moet zich veilig voelen om echt goed te kunnen slapen, en een geschikte plek hiervoor hebben: droog, niet te warm of koud, rustige omgeving, etc. Kijk dus goed of je paard of hond aanpassingen nodig heeft om goed tot rust te kunnen komen!

Stress

Stress heeft natuurlijk meerdere betekenissen en kan op zowel fysiek, mentaal en emotioneel vlak voorkomen. Een bepaalde mate van stress is zelfs gezond! Op het moment dat stress chronisch wordt gaat het vaak voor problemen zorgen, meestal eerst op cellulair niveau, en geeft het pas na een tijd zichtbare symptomen. Inmiddels is uit vele onderzoeken gebleken dat chronische stress genen activeert die voor laaggradige ontsteking zorgen.

Door zoveel mogelijk aan alle behoeftes van je dier te voldoen, kun je stress voor een heel groot deel vermijden. Dus wanneer de voeding, activiteit en rust op orde zijn ben je al een heel eind! Maar wanneer je een dier hebt dat getraumatiseerd is of bijvoorbeeld snel angstig raakt, is het niet zo simpel om ze ontspannen te houden. Met osteopathie en/of acupunctuur kun je je dier op weg helpen, lichamelijke ongemakken kunnen bijvoorbeeld voor geluidsangst zorgen en getraumatiseerde dieren blijven soms in een sympathische overdrive hangen, wat stress bevordert. Dit soort dingen zijn met osteopathie te verhelpen.

Ook bij dieren die niet overmatig angstig zijn, kan het wegnemen van (mild) lichamelijk ongemak bijdragen aan het verminderen van (fysieke, maar ook mentale en emotionele) stress. Verder kan een gedragstherapeut zinvol zijn. Deze kan je helpen om je dier zijn angsten te laten overwinnen, maar ook leren om je dier te begrijpen, hoe te handelen in bepaalde situaties om het niet erger te maken, etc.

Soms kunnen hele simpele interventies al een groot verschil maken, zoals de gordijnen dicht houden bij een hond die geobsedeerd is door wat er op straat gebeurt en daardoor niet zijn rust kan pakken in huis, of een paard dat laag in rangorde staat een dagdeel apart zetten zodat hij rustig kan eten. Ook hier luidt het advies weer: kijk goed naar je dier en probeer zo te ontdekken waar hij behoefte aan heeft ��

Door aan deze factoren een positieve draai te geven, kunnen we onze dieren zo gezond mogelijk houden en voorkomen dat klachten ontstaan of verergeren. Voor het beste effect zetten we op zoveel mogelijk factoren in. Zo was ik bijvoorbeeld eens bij een hond met een pollenallergie, die eerder heel veel baat had bij Puur Pollen, maar na verloop van tijd werkte het niet meer, terwijl de klacht zelf niet verergerd leek. Ondanks dat voeding niet de directe trigger is, is het niet verstandig om er maar de eerste de beste supermarktbrok in te blijven gooien omdat voeding op allerlei niveaus effect heeft op het epigenoom en de gezondheid.

Ik denk dat het in dit geval heel goed mogelijk is dat er op cellulair niveau steeds meer dingen mis begonnen te gaan die niet direct zichtbaar zijn, maar die er wel voor zorgen dat een dergelijk supplement geen aangrijpingspunten meer heeft, of dat het aantal cellulaire dysfuncties te veel is waardoor het effect verstomd wordt.

Aangezien welvaartsziekten niet meer alleen onszelf, maar ook steeds meer onze dieren treffen, is het niet verkeerd om de leefstijl van je harige vriend(in) eens onder de loep te nemen. Misschien ben je al heel goed bezig, maar misschien is er nog ruimte voor verbetering en heb je weer een aantal nieuwe inzichten opgedaan. In dat geval is dit je teken om ermee aan de slag te gaan! ��

Asensi et al. Low-Grade Inflammation and Ultra-Processed Foods Consumption: A Review. Nutrients (2023) 15(6): 1546

Riscuta et al. Diet, Microbiome, and Epigenetics in the Era of Precision Medicine. Methods in Molecular Biology (2018) 1865: 141 – 156

Stover et al. Emerging concepts on the role of epigenetics in the relationships between nutrition and health. Journal of Internal Medicine (2018) 284: 37 – 49

Franzago et al. Chrono-Nutrition: Circadian Rhythm and Personalized Nutrition. Int J Mol Sci. (2023) 24(3): 2571

Qureshi et al. Epigenetics of Sleep and Chronobiology. Curr Neurol Neurosci Rep. (2014) 14(3): 432

Ramos-Lopez et al. Epigenetic signatures underlying inflammation: an interplay of nutrition, physical activity, metabolic diseases, and environmental factors for personalized nutrition. Inflamm Res. (2021) 70(1): 29 – 49

Di Liegro et al. Physical Activity and Brain Health. Genes (Basel). (2019) 10(9): 720

Yuanyuan Li. Modern Epigenetics Methods in Biological Research. Methods. (2021) 187: 104–113

Eerste hulp bij diarree: Dr Moro Wortelsoep

Mon, 04 Mar 2024 19:14:43 GMT

Hoe kun je je hond helpen bij darminfecties?

Heb jij wel eens gehoord van Dr Moro wortelsoep? Dit is hèt huismiddel bij darminfecties. Aan het begin van de 20e eeuw ontdekte de arts Ernst Moro het effect van wortelsoep. Hij werkte destijds in een kinderziekenhuis in het Duitse Heidelberg, waar in die tijd nog veel kinderen stierven aan diarree. Moro deed onder andere veel onderzoek naar darmbacteriën. Zo ontdekte hij dat de overlevingskansen van kinderen met diarree significant stegen wanneer zij wortelsoep als voeding kregen. De sterfte nam met bijna 50% af!

In 2002 bleek uit onderzoek dat bepaalde suikermoleculen in de wortels, oligosacchariden genaamd, voorkomen dat pathogene bacteriën aan de darmwand kunnen hechten en met de ontlasting het lichaam weer verlaten. Een onderzoek uit 2009 toonde zelfs aan dat de wortelsoep diarree kan verhelpen die veroorzaakt wordt door antibiotica-resistente bacteriën. Ook bij honden is deze soep werkzaam!

Vaak wordt aangeraden om gekookte rijst met kip aan je hond te geven als je hond niet lekker is. Maar kip is één van de eiwitbronnen waar de meeste allergieën op voorkomen. Ook zijn er honden die niet goed tegen rijst kunnen. Wortelsoep is licht verteerbaar en veroorzaakt geen allergische reacties. Hier volgt het recept voor de soep:

Ingrediënten:

500 gram wortelen
1 liter water
Snuf zeezout

Bereiding:

Was de wortelen en snij ze in kleine stukken. Kook in 1 liter water minimaal 1,5 uur. Dit is belangrijk om de oligosacchariden ‘los te weken’. Na het koken pureer je alles en vul je de massa met kokend water weer aan tot 1 liter. Snufje zeezout toevoegen en klaar!

Geef zoveel als de hond wil. Je kunt hier eigenlijk niet mee overvoeren, maar een richtlijn voor de hoeveelheid is 200-400mL per 10kg lichaamsgewicht per dag.

Het beste voer je de soep vóór elke maaltijd. Naast het afvoeren van de pathogene bacteriën voorzie je je hond ook van vocht, wat erg belangrijk is bij diarree. De soep is geschikt om in te vriezen, zodat je altijd wat op voorraad hebt in geval van nood. Ook is er kant-en-klare wortelsoep te koop. Raadpleeg altijd een dierenarts bij aanhoudende diarree of als je hond ernstig ziek is!

Daarnaast kun je de wortelsoep preventief voeren, door bijvoorbeeld dagelijks of enkele keren in de week een scheutje over het voer te gieten. Zo worden eventuele schadelijke bacteriën afgevoerd en kunnen de juiste bacteriën ongestoord vermenigvuldigen en een sterk microbioom vormen.

Verder is deze soep ook erg geschikt om te combineren met andere gezonde toevoegingen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan voedingsstoffen die vaak in poedervorm geleverd worden, zoals kurkuma, spirulina of maca. Ook gezonde vetten zoals algenolie of kokosolie kun je er heel goed doorheen roeren. Zie het als een soort hondensmoothie en leef je uit, een gevarieerd dieet is namelijk erg gezond voor je hond ��

Een seniorenconsult voor je hond

Mon, 29 Jan 2024 13:58:42 GMT

Wanneer plan je een seniorenconsult voor je hond?

Een poos geleden behandelde ik een oudere hond die verteringsklachten begon te krijgen. Er was inmiddels ook een bloedonderzoek gedaan door de dierenarts, en sommige waardes waren wel iets aan de hoge kant, maar ook niet zo dramatisch dat er met zekerheid gezegd kon worden dat ze verhoogd waren. Misschien zat deze hond altijd al hoger in de range, en was dit voor haar dus normaal. De eigenaar en ik kwamen tot de conclusie dat het dus eigenlijk goed zou zijn om ook eens een bloedonderzoek te doen als je hond nog gezond is, zodat je bij problemen een beter beeld kan krijgen wat er aan de hand is.

Omdat Ylva inmiddels ook niet meer de jongste is, ben ik een aantal maanden geleden eens gaan informeren bij de dierenarts. En zo kwam ik er dus achter dat zij inderdaad je ouder wordende hond preventief op de meest voorkomende ouderdomskwaaltjes kunnen onderzoeken. Veel dierenartsenpraktijken bieden een compleet seniorenconsult aan, waarin een lichamelijk onderzoek en het bloed en de urine getest worden. Vanaf 7 jaar wordt een hond als senior gezien en zou je hier dus mee kunnen starten. Ik heb gelijk een afspraak gemaakt, dus voor haar tiende verjaardag kreeg Ylva een bezoekje aan de dierenarts cadeau!

Tijdens het lichamelijk onderzoek werden onder andere haar ogen, oren, en gebit gecontroleerd en er werd naar haar hart en longen geluisterd. Vantevoren heb ik haar dossier ingestuurd van de kliniek waar ze enkele malen geopereerd is, zodat de dierenarts een beeld van haar medische geschiedenis had. Omdat ze in het verleden melkkliertumoren heeft gehad werden deze extra goed nagevoeld. Ook heeft ze gewrichtsproblemen , dus dit werd ook besproken tijdens het consult. Verder heb ik een vragenlijst ingevuld en urine ingeleverd, en er werd bloed afgenomen (hier was mevrouw niet erg over te spreken, maar niets wat een handje koekjes niet goed kan maken). Diezelfde middag kregen we de uitslagen al: geen bijzonderheden, alles zag er prima uit!

Hieronder zie je wat er allemaal getest wordt:

Maar wat betekenen deze waardes nu allemaal? Ik ga mijn best doen om alles duidelijk te beschrijven. Voor de opleiding orthomoleculaire voeding moet ik ze kennen, dus dit is een goede oefening �� Mocht je een foutje zien, hoor ik het dan ook graag!

Bloedwaardes bij de hond

SDMA:

SDMA staat voor symmetric dimethylarginine, een eiwit dat tijdens het normale metabolisme vrijkomt. Het wordt door de nieren uitgescheiden. Als het gehalte oploopt, kan dit de volgende dingen betekenen: de nieren zijn slecht doorbloed (krijgen te weinig bloed waardoor ze niet goed kunnen filteren) door bijvoorbeeld uitdroging of lage bloeddruk, de urine kan er niet uit (door blaas- of plasbuisproblemen), of de nierfunctie gaat achteruit waardoor er slecht gefilterd wordt. Het voordeel ten opzichte van creatinine is dat deze waarde niet afhankelijk is van de spiermassa, en dat bij een verminderde nierfunctie vanaf 25% het SDMA al kan gaan stijgen. Met deze waarde kunnen nierproblemen dus vroeger opgespoord worden.

Urea (ook wel Bun):

Ureum is een afvalproduct van het eiwitmetabolisme en wordt door de nieren uitgescheiden. Een hoog ureumgehalte in het bloed kan wijzen op een verhoogde productie van ureum, of een verlaagde uitscheiding. Dit kan verschillende oorzaken hebben. Wanneer de hond een zeer eiwitrijk dieet krijgt, zal er meer ureum ontstaan. Ook dingen als afvallen of een te snel werkende schildklier (deze reguleert onder andere het eiwitmetabolisme) kunnen het ureumgehalte in het bloed verhogen.

Een verlaagde uitscheiding kan ontstaan door uitdroging (er wordt minder urine aangemaakt), lage bloeddruk (de nieren krijgen minder bloed om te filteren), maar ook door een slechte nierfunctie (het wordt minder goed uit het bloed gefilterd).

Crea:

Creatinine is een afvalproduct van het creatinefosfaat uit spierweefsel. De hoeveelheid is afhankelijk van de spiermassa van het dier en wordt met een vrij constante snelheid geproduceerd. Het wordt grotendeels passief door de nieren uitgescheiden, waardoor er een vrij constante creatininespiegel in het bloed ontstaat. Honden met veel bespiering hebben dus een wat hogere waarde.

Verder kan de waarde verhogen door een slechte doorbloeding van de nieren (er komt te weinig bloed door de nieren om de spiegel constant te houden), wanneer de hond niet kan plassen (het creatinine kan er niet uit) door blaas- of plasbuisproblemen, of door een slechte nierfunctie. Het kan dus zinvol zijn om de “basiswaarde” van je hond te kennen, omdat het oplopen van creatinine eigenlijk altijd op een probleem wijst. Het nadeel van deze waarde als indicator voor nierproblemen is dat het pas begint te stijgen als 75% van de nierfunctie verloren is.

Bun/crea:

De ureum/creatinine ratio kan iets vertellen over waar het probleem vandaan komt. Als de nieren niet kunnen functioneren door uitdroging of een te lage doorbloeding, stijgt het ureum sneller dan het creatinine en stijgt dus de ratio. Als het ureum verhoogd is, maar het creatinine niet, is er hoogstwaarschijnlijk geen nierprobleem.

TP:

TP staat voor totaal eiwit en zowel te lage als te hoge waardes kunnen op problemen wijzen.

Alb:

Albumine is een eiwit dat in de lever aangemaakt wordt en andere stoffen door het bloed heen transporteert. Een te laag albuminegehalte kan dus wijzen op een leverprobleem, maar ook op een nierprobleem (verlies via de urine), of een darmprobleem (te weinig opname van eiwitten of verlies van eiwitten bij diarree). Ook wanneer de hond te weinig eiwitten in de voeding krijgt, kan albumine laag zijn. Er zijn dus vele oorzaken.

Glob:

Globulines kunnen verhoogd zijn bij ontstekingen en tumoren. Er zijn verschillende types: de alfa-globulines zijn vaak verhoogd in een acute fase, terwijl in een meer chronische situatie de gamma-globulines verhoogd zijn. Deze laatste groep kan ook bij bijvoorbeeld auto-immuunziektes verhoogd zijn.

Alb/glob:

De albumine/globuline ratio kan iets zeggen over waar een eventueel probleem vandaan komt. Een lage ratio kan bijvoorbeeld duiden op een infectie, terwijl een hoge ratio kan wijzen op uitdroging. Echter, een lage ratio kan veroorzaakt worden door een laag albuminegehalte met een normaal globulinegehalte, een normaal albuminegehalte en een hoog globulinegehalte, of een laag albuminegehalte met een verhoogd globulinegehalte. Deze ratio geeft dus alleen aan wat eventueel mogelijkheden zouden kunnen zijn.

ALT (ALAT, GPT):

Alanine-aminotransferase, een enzym dat vooral in de levercellen wordt aangetroffen. Een verhoogde waarde kan duiden op een beschadiging of ontsteking in de lever.

ALKP (AF, AP, ALP):

Alkalische fosfatase komt voor in de lever, gal, en cellen die bot aanmaken. Een verhoogde waarde kan dus wijzen op zowel een leverprobleem, als gal- en botproblemen. Als ALKP verhoogd is, maar ALT is normaal, dan is er waarschijnlijk geen leverprobleem.

Glu:

Glucose kent iedereen waarschijnlijk wel van suikerziekte. De bloedsuikerspiegel moet binnen bepaalde waardes blijven. Een ontregeling kan op suikerziekte wijzen (en indirect op Cushing, gezien dit vaak samen voorkomt), maar ook op allerlei andere problemen zoals schildklierproblemen, pancreatitis, Addison, bepaalde tumoren, leveraandoeningen, bloedvergiftiging, etc.

Urinewaardes bij de hond

Ph:

Een afwijkende pH-waarde kan wijzen op blaas- en of nierstenen/gruis.

Bilirubine:

Bilirubine zorgt voor de gele kleur van gal. Veel bilirubine kan wijzen op een lever- of galprobleem.

Bloed:

De aanwezigheid van bloed in de urine kan wijzen op blaas- of nierstenen, of een urineweginfectie.

Glucose:

De aanwezigheid van glucose in de urine kan wijzen op diabetes.

Ketonen:

Ketonen zijn afvalstoffen die vrijkomen bij de vetverbranding. Dit gebeurt als er geen glucose verbrand kan worden, doordat het door suikerziekte niet in de cellen komt, of doordat er bijvoorbeeld geen of te weinig voeding binnenkomt. De aanwezigheid van zowel ketonen als glucose in de urine wijst op diabetes.

Leucocyten:

Leucocyten zijn witte bloedcellen die aangemaakt worden bij ontstekingen en kunnen wijzen op een (blaas)ontsteking of infecties.

Eiwit:

Het verlies van eiwitten via de urine kan onder andere duiden op een nierbeschadiging.

Urobilinogeen:

Urobilinogeen wordt door de lever aangemaakt en de aanwezigheid kan op een leverprobleem duiden.

Soortelijk gewicht:

Het soortelijk gewicht zegt iets over hoeveel stoffen er in de urine opgelost zijn. Het soortelijk gewicht van zuiver water is 1, en hoe hoger de waarde, hoe meer stoffen erin opgelost zijn. Dit verandert wel gedurende de dag, ochtendurine is meer geconcentreerd en heeft dus een hoger soortelijk gewicht. Een laag soortelijk gewicht kan erop wijzen dat de nieren moeite hebben om (afval)stoffen uit te scheiden. Bij een verhoogd creatininegehalte en een soortelijk gewicht van 1,045 of hoger, is er waarschijnlijk sprake van uitdroging of lage bloeddruk. Bij een verhoogd creatininegehalte en een soortelijk gewicht lager dan 1,020 is er waarschijnlijk sprake van nierfalen.

Zoals je ziet, is het niet altijd even duidelijk wat de oorzaak van een verhoogde waarde is. Ook moeten veel waardes binnen een bepaalde range vallen, maar als een waarde een beetje hoger is hoeft dat niet altijd direct een oorzaak te hebben, zeker als andere waardes wel binnen de normaal vallen. Daarom is het heel fijn om een beeld van jouw dier te hebben als hij nog geen klachten heeft.

Andersom kunnen bijvoorbeeld de nieren al behoorlijk verslechterd zijn voordat je klachten gaat zien, en kan met een preventief consult een aandoening vroegtijdig opgespoord worden, zodat er ingegrepen kan worden. Met bijvoorbeeld een aangepast dieet kan de nierfunctie ondersteund worden en is er (nog) geen medicatie nodig. Daarom wordt het aangeraden om jaarlijks een seniorenconsult in te plannen.

Voor mij is het toch ook een geruststelling dat er onder de oppervlakte niet al iets loopt te sluimeren, en we haar haar geliefde gekookte eitje nog niet hoeven te ontzeggen �� Daarnaast ben ik als dierosteopaat ook altijd erg blij met extra informatie! Wanneer een bepaalde techniek, zoals een levermobilisatie, als opvallend vervelend wordt ervaren, dan weet je of er al of niet iets onderliggends aan de hand is, of dat het gewoon heel erg nodig was om het los te maken. Ook kan bij milde nierproblemen het urogenitaal stelsel extra goed onderzocht worden op osteopathische laesies. Heb jij al eens een seniorenconsult laten doen?

Jaaropleiding Orthomoleculaire Voeding bij APOCN

https://mcvoordieren.nl

De vijf elementen bij dieren - Hout

Tue, 11 Apr 2023 18:46:33 GMT

Wat is het persoonlijkheidstype van jouw dier?

Wat zijn de vijf elementen?

De vijf elementen theorie wordt in de traditionele Chinese geneeskunde al sinds de periode 476 – 221 v. Chr. gebruikt. Deze theorie legt uit hoe de natuur om ons heen werkt, hoe de verschillende orgaansystemen met elkaar werken en hoe ziektebeelden ontstaan. Ook persoonlijkheden kunnen ingedeeld worden op basis van de vijf elementen. Ieder individu kent een basistype, met bijbehorende sterke en zwakke eigenschappen.

Gedurende het leven worden we allemaal beïnvloed door de overige elementen, waardoor er vaak meerdere elementen te herkennen zijn. Dit maakt dat we allemaal unieke individuen zijn, maar in de basis komt er vaak één duidelijk element naar voren. Wanneer je weet wat het persoonlijkheidstype van je dier is, begrijp je beter waar eventuele problemen vandaan komen.

Zo kun je gerichter helpen om in balans te blijven.

Het element hout

Het element hout heeft de volgende correspondenties:

Seizoen: lente

Klimaatfactor: wind

Yin-orgaan: lever

Yang-orgaan: galblaas

Zintuig: ogen

Weefsel: pezen, spieren en ligamenten

Emotie: woede

Smaak: zuur

In de traditionele Chinese geneeskunde staat de lente in het teken van het element hout. Tijdens de lente worden de dagen langer en warmer, de natuur komt weer tot leven, en er wordt nieuw leven geboren. De lente is een periode van een nieuwe start, groei, en energie. Hout is dan ook een energiek type, het zijn harde werkers en kunnen zich vol overgave op hun taak storten. Ze willen graag de beste zijn en kunnen niet goed tegen hun verlies.

Daarnaast zijn houttypes zijn erg zelfverzekerd en moedig, en laten zich niet snel bang maken. Deze dieren gaan voor hun eigenaar door het vuur. Ze zijn eigenlijk geschikt voor elke vorm van sport of werk, maar de voorkeur zal uitgaan naar iets dat snel en/of spannend is. Houthonden zijn dan ook erg geschikt als werkhond (bijvoorbeeld politie-, reddings-, of militaire hond) of voor een sport als agility.

Houtpaarden zijn fijn voor buitenritten, omdat ze niet snel zullen schrikken, en snel aan nieuwe dingen wennen, maar zorg wel voor voldoende actie onderweg. Ook voor de spring- en eventingsport zijn ze erg geschikt vanwege hun werklust en gebrek aan angst. In deze sport zullen ze goed hun energie kwijt kunnen.

Houtdieren hebben een slank, atletisch postuur, ondanks dat ze een goede eetlust hebben. Het zijn vaak schrokkers, omdat ze zichzelf de tijd niet gunnen om rustig te eten. Deze dieren kunnen makkelijk voernijd ontwikkelen, vooral wanneer ze uit balans raken. Ondanks het schrokken is onbeperkt voeren vaak wel een optie, vanwege hun ondernemende karakter zullen ze snel genoeg iets anders gaan doen.

De emotie behorende bij het element hout is woede. Een houtdier uit balans is dan ook snel gefrustreerd en kan zelfs agressief worden. Dit zijn belangrijke signalen dat er ingegrepen moet worden, want deze emoties zullen vooral getoond worden bij disbalans. Een houtdier dat goed in zijn vel zit zul je niet direct aan zijn woede of agressie herkennen.

De lever is het yin-orgaan van hout en de galblaas het yang-orgaan. De lever voedt de pezen en staat in voor de contractiliteit van pezen, spieren en ligamenten. Bij een deficiëntie van de leverenergie kunnen krampen en tintelingen ontstaan, terwijl een stagnatie eerder stijfheid, pijn en rigiditeit veroorzaakt. Dit in combinatie met hun fanatieke karakter zorgt ervoor dat houtdieren gevoelig zijn voor blessures aan pezen en ligamenten. Denk bijvoorbeeld aan een gescheurde kruisband bij honden, of een peesblessure bij paarden.

De galblaas helpt bij besluitvaardigheid. Een deficiënte galblaasenergie zorgt voor twijfel, een stagnatie voor voor overhaast en impulsief gedrag. Daarnaast is het element hout gevoelig voor wind. Dit uit zich vaak in acute condities, zoals verkoudheid en hoofdpijn.

Om deze dieren in balans te houden is het belangrijk om voldoende uitdaging en avontuur aan te bieden, en ze een taak te geven waarop ze hun focus en energie kunnen botvieren. Lichamelijke activiteit zorgt ervoor dat de levermeridiaan in balans blijft. Tegelijkertijd is het belangrijk om ze tegen zichzelf te beschermen. Door hun gedrevenheid kunnen ze over hun grenzen gaan, wat tot blessures kan leiden. Zorg ervoor dat ze goed kunnen rusten en herstellen. Een stabiele thuissituatie met routine en consistentie helpt hierbij.

Welke dieren?

Het houttype komt veel voor bij herders, terriërs, dogachtigen en chihuahua’s. Onder de paarden zie je deze persoonlijkheid vooral bij volbloeden en warmbloeden.

Balans en verzorging van het houtelement

Om de houtenergie in balans te houden, draait het allemaal om voldoende beweging en uitdaging, zonder daarbij over grenzen te gaan. Voor dieren betekent dat:

Regelmatige beweging en uitdaging, in de vorm van training, puzzels en spellen
Een duidelijke structuur, maar wel met voldoende afwisseling
Vermijding van langdurige opsluiting of verveling, wat leidt tot frustratie
Zure smaken (zoals een zure appel of een beetje yoghurt) steunen de leverenergie

Het element hout symboliseert de kracht van de lente: groei, richting en hernieuwde energie. Houtdieren brengen levendigheid en beweging, ze inspireren ons om door te zetten, te groeien en onszelf te blijven ontwikkelen. Maar net als bomen hebben ook zij wortels nodig: rust, stabiliteit en een gezonde omgeving. Wanneer hout in balans is, staat het voor kracht en energie. De perfecte basis voor een gezond en gelukkig leven!

Maciocia. De grondslagen van de Chinese geneeskunde. (2007)

Beinfield & Korngold. Basisboek Chinese geneeswijzen. (2011)

Artrose bij je hond

Wed, 12 Oct 2022 11:00:25 GMT

Tips voor een pijnvrij leven

Symptomen van artrose bij honden

Artrose is een gewrichtsaandoening die progressief van aard is en helaas niet te genezen is. Het is een vrij veelvoorkomende aandoening (tot 20% van de honden krijgt hiermee te maken). Genetische factoren, leeftijd, systemische problemen zoals obesitas, en trauma aan het gewricht zelf spelen mee in de ontwikkeling ervan. De volgende symptomen kunnen optreden:

Kreupelheid
Problemen met het uitvoeren van bepaalde fysieke activiteiten, zoals springen en klimmen
Stijfheid (in het algemeen of na inactiviteit)
Pijn
Overvulde gewrichten
Spieratrofie
Veranderde range of motion
Verandering in de gangen
Verandering in gedrag

Gelukkig valt er veel te managen om het proces te vertragen en de chronische pijn die ermee gepaard gaat aan te pakken. Raadpleeg bij verdenking van artrose altijd een dierenarts. Het kan namelijk ook een secundair probleem zijn. Om de artrose te vertragen en de pijn aan te pakken kun je aanpassingen maken op de volgende vlakken:

Voeding
Omgeving
Beweging

Voeding voor een hond met artrose

Artrose wordt veroorzaakt door chronische laaggradige ontsteking in het lichaam, èn veroorzaakt chronische ontsteking in de gewrichten. Het primaire doel van het dieet is daarom het afremmen van ontsteking. Dit doe je door te zorgen dat de hond op gewicht blijft, en door het aanbieden van gezonde voedingsmiddelen die ontstekingsfactoren afremmen. Een te dikke hond is op twee manieren niet bevorderlijk voor artrose; het overtollige gewicht zorgt voor extra belasting van de toch al pijnlijke gewrichten, en vetweefsel functioneert als een endocrien orgaan waarbij het verschillende ontstekingsbevorderende stoffen afgeeft. Let dus op de calorie-inname van je hond! Ten tweede moet de voeding ontstekingsremmende ingrediënten bevatten en ontstekingsbevorderende ingrediënten moeten vermeden worden. Helaas is dit makkelijker gezegd dan gedaan, vooral in het geval van brok.

De makkelijkste optie lijkt om een voeding te kiezen wat speciaal voor honden met artrose geproduceerd wordt. Echter laat de regulatie wat betreft diervoeding nog veel te wensen over en kunnen dit soort voeders alsnog schadelijke ingrediënten bevatten. Ook zijn claims die door de fabrikanten gemaakt worden niet altijd bewezen. Stoffen zoals glucosamine kunnen bijvoorbeeld in een veel te lage dosis in het voer aanwezig zijn. Het verdient dus aanbeveling om je eerst goed in te lezen voordat je een voeding kiest, of de hulp in te schakelen van een voedingstherapeut. Een in mijn ogen belangrijk punt is een voldoende gehalte dierlijke eiwitten in de brok. Een goede bespiering zorgt voor ontlasting van de gewrichten, en senioren hebben sowieso een hogere behoefte aan eiwit.

Daarnaast is een overdaad aan koolhydraten ontstekingsbevorderend, en een hoger aandeel eiwit resulteert automatisch in een lager aandeel koolhydraten (aangezien koolhydraten een goedkope grondstof zijn, en deze dus vaak gebruikt worden om de voeding "te vullen"). Let er daarom op dat de voeding voldoende eiwitten van dierlijke oorsprong bevat. Voor een brokvoeding is dit zo tussen de 24 en 30%, bij een KVV zit dit normaalgesproken wel goed. Het is niet verplicht om het gehalte dierlijke en plantaardige eiwitten apart te vermelden, dus kijk goed of er voldoende dierlijke ingrediënten gebruikt worden.

Let ook op met toegevoegd vers vlees. Vers vlees klinkt heel gezond als ingrediënt, maar wanneer er vers vlees toegevoegd wordt, lees je het aandeel vóór de bereiding. Echter bevat vers vlees veel vocht dat verloren gaat tijdens het productieproces, en blijft er in het eindproduct minder dan een derde over. Om een goed gehalte dierlijke eiwitten te verkrijgen is het het mooist als er zowel vers vlees als vleesmeel (of alleen vleesmeel) aan de brok toegevoegd is. Let dus erg goed op en neem desnoods contact op met fabrikanten.

Duur is ook niet altijd beter; soms ben je beter af met een supermarktbrok aangevuld met KVV en andere gezonde toevoegingen, dan een dure brok waar meer geld in de marketing gestoken wordt dan in het product zelf. Om een lang verhaal kort te maken: voedingsland is niet erg simpel en soms zelfs misleidend (helaas)!

Of je voor brok, KVV of BARF kiest is aan jezelf, het één is niet per se beter dan het ander. Het is vooral belangrijk dat je een kwalitatieve voeding kiest, die bij je hond past. Daarnaast ben ik persoonlijk voorstander om de voeding van je keuze als basisvoeding te beschouwen, en deze te verrijken met veel verschillende verse toevoegingen . Vooral plantaardige voedingsmiddelen bevatten in hun verse vorm zo enorm veel fytonutriënten, daar kan een brokje of bakje bevroren vlees gewoon niet aan tippen.

Fytonutriënten zijn bioactieve stoffen die niet worden gezien als essentiële voedingsstoffen, maar die wel geassocieerd worden met vele positieve gezondheidseffecten. Deze effecten hebben eigenlijk altijd te maken met het op de één of andere manier remmen van ontsteking. Aarzel dus niet om je hond dagelijks een portie groente, kruiden en/of fruit te geven. Groente is daarnaast caloriearm, waardoor je weinig risico loopt om overgewicht te creëren. Om ervoor te zorgen dat je hond de groente kan verteren, dient het eerst gekookt te worden.

Het klonk net misschien alsof plantaardige ingrediënten vermeden moeten worden, maar dit is vooral omdat in kant-en-klaar voedingen (zoals brok) vooral vaak granen als plantaardig ingrediënt gebruikt worden, en deze bevatten een veel hoger gehalte aan koolhydraten dan groentes, kruiden en de meeste fruitsoorten. Daarnaast blijft er na bewerking weinig over van de bioactiviteit van fytonutriënten. Ga dus voor vers :)

Supplementen voor honden met artrose

Vergeet de supplementen ook zeker niet; deze kunnen je hond goed ondersteunen in het afremmen van het ontstekingsproces en het verminderen van pijn. Er zijn ontzettend veel supplementen die een positief effect kunnen hebben bij artrose. Persoonlijk ben ik fan van het afwisselen van supplementen, bijvoorbeeld drie maanden UC-II en boswellia, dan eens een maand of drie glucosamine+chondroïtine+MSM en PEA, en dan weer beginnen met UC-II en boswellia, of weer een nieuwe combinatie. Op deze manier krijgt het lichaam om de zoveel tijd een nieuwe prikkel en voorkom je dat er gewenning optreedt.

Het nadeel van supplementen is dat niet alles voor elke hond werkt, en het even uitproberen is waar je hond baat bij heeft. En als je merkt dat je hond het echt beter doet wanneer hij een bepaald supplement blijft krijgen, moet je dat ook zeker doen uiteraard!

Omega-3

Omega-3 is een ontstekingsremmende verbinding en bewezen effectief bij artrose. Er zijn verschillende soorten omega-3 vetzuren, waarvan EPA en DHA voordelen hebben voor je hond. EPA en DHA worden ingebouwd in de membranen van lichaamscellen, en zijn dus in feite een basisbouwstof. Omega 3 kun je dus rustig doorlopend blijven suppleren. Als je een omega-3 supplement koopt, kijk dan altijd naar het aandeel EPA en DHA en niet naar de totale hoeveelheid omega-3. Lijnzaad wordt ook vaak als bron van omega-3 aanbevolen. Voor honden is dit helaas geen goede bron omdat zij het alfa-linoleenzuur uit lijnzaad niet efficient om kunnen zetten in EPA en DHA (minder dan 10% wordt omgezet). De hoeveelheid EPA en DHA die je hond nodig heeft is 310mg per kg lichaamsgewicht tot de macht 0,75, oftewel:

310x(lichaamsgewicht in kg)^0,75= hoeveelheid EPA+DHA in miligram

Tot 370mg per kg lichaamsgewicht^0,75 is veilig. Goede bronnen van EPA en DHA zijn visolie, algenolie, krillolie en groenlipmossel. Groenlipmossel bevat glycosaminoglycanen (chondroïtinesulfaat), omega-3 vetzuren (EPA en DHA), mineralen (zink, koper en mangaan) en vitamine C en E. Het lijkt vooral een positief effect te hebben op artrose vanwege de omega-3. Een in vitro studie deed onderzoek naar de verschillende mechanismen waarop deze omega-3 bronnen werken. Hoewel ze alledrie effectief waren, bleek krillolie het beste te zijn, gevolgd door visolie en als laatste groenlipmossel. Krillolie is echter niet erg duurzaam. Verder moet je bij oliën in een flesje opletten dat ze oxideren als er zuurstof bij komt. Daarnaast zijn er capsules verkrijgbaar met EPA en DHA. Hiervoor kun je ook gewoon humane capsules gebruiken.

Glucosamine
Glucosamine is een precursor van glycosaminoglycanen, een hoofdbestanddeel van kraakbeen. Supplementeren met glucosamine lijkt dus logisch, maar de resultaten van wetenschappelijke onderzoeken zijn niet eenduidig. Het lijkt erop dat het effect per individu verschilt, en dat de ene hond er dus wel profijt van heeft en de andere hond geen verschil merkt. Omdat er geen schadelijke effecten bekend zijn, is het veilig om het te proberen. Glucosamine is op zichzelf instabiel en moet daarom gebonden worden aan een ander molecuul, vaak is dit sulfaat of HCl. De HCl vorm lijkt beter te werken en wordt het meest gebruikt in onderzoeken, in deze onderzoeken ben ik doses tot 2000mg per dag tegengekomen. Vaak wordt het gegeven in combinatie met chondroïtine en MSM, omdat dit het effectiefst lijkt te zijn. Met dit supplement moet er een spiegel opgebouwd worden, waardoor het dus even kan duren voordat je resultaat ziet. Na 1 tot 3 maanden zou het effect zichtbaar moeten zijn.

UC-II
Ongedenatureerd collageen type II, oftewel UC-II, lijkt veelbelovend. Meerdere studies hebben positieve effecten op artrose gevonden, zoals vermindering van pijn en stijfheid. Het heeft waarschijnlijk een anti-inflammatoire werking. Wel lijkt het enige tijd nodig te hebben. De meeste studies duurden enkele maanden, waarbij op het moment van stoppen bij sommige onderzoeken nog steeds een afname van pijn werd gemeten. Er werden geen bijwerkingen gevonden, dus ook dit supplement is veilig om te proberen. De gebruikte dosis in bijna alle onderzoeken is 10mg per dag. Twee studies die de supplementen UC-II en glucosamine (in HCL vorm) + chondroïtine met elkaar vergeleken, zagen dat UC-II alleen het effectiefst was. Gegeven in combinatie met glucosamine + chondroïtine was er minder effect gemeten, maar wel meer dan glucosamine + chondroïtine alleen.

Kurkuma
De effectieve stof in dit gele stofje is curcumine. In vitro zijn er onder andere anti-catabolische (afbraak) en anti-inflammatoire eigenschappen geobserveerd, wat het interessant maakt in de strijd tegen artrose. In vivo zijn de resultaten helaas wisselend, maar omdat er geen bijwerkingen bekend zijn is het in principe veilig om te proberen. Bij maag- of darmontstekingen kan kurkuma te prikkelend zijn, dus dan is het beter om een ander supplement te kiezen. Het nadeel is dat het lastig opneembaar is. Daarom is het beter om voor een supplement te gaan met een speciale verbinding die zorgt voor een betere opneembaarheid.

Boswellia

Boswellia serrata is een tropische wierookboom, die ontstekingsremmende en pijnstillende eigenschappen heeft. Verder remt het de activiteit van bepaalde kraakbeenafbrekende enzymen en ontstekingsbevorderende stoffen. Daarnaast is boswellia ook anti-inflammatoir op het darmslijmvlies. Het wordt vaak gegeven in combinatie met kurkuma of glucosamine+chondroïtine+MSM. Ook hier duurt het even voordat het effect zichtbaar is; zo'n 8 weken. De aanbevolen dosering is 400mg per 10kg lichaamsgewicht.

Multivitamine

Ondanks dat vele hondenvoedingen "compleet" genoemd worden, lopen honden toch vaker tekorten op dan gedacht. Vele honden krijgen dag in dag uit hetzelfde voer, in tegenstelling tot hun eigenaren die waarschijnlijk elke dag van de week iets anders voor zichzelf koken (of dat zouden ze moeten doen, in ieder geval ;) ). Het is dus niet vreemd dat er na verloop van tijd tekorten ontstaan. Er zijn inmiddels dan ook verscheidene merken die een supplement met vitamines en mineralen aanbieden.

Er zijn meerdere vitamines betrokken bij de opbouw en het behoud van kraakbeen. Vitamine C is nodig bij de kraakbeensynthese, en het is een belangrijke antioxidant (zie hierna). Ook vitamine D is belangrijk bij de kraakbeensynthese; en een tekort vergroot de afbraak van kraakbeen zelfs. Het mineraal mangaan is een belangrijke co-factor in de aanmaak van bot en kraakbeen. Maar: een te hoge vitamine A-inname kan de kraakbeensynthese remmen.

Denk er ook aan dat deze preparaten niet naadloos aansluiten op de basisvoeding. Het veiligste is dus om deze supplementen zo nu en dan als kuur te geven, bijvoorbeeld tijdens de ruiperiodes of tijdens of na een slechte periode, en eventueel in een lagere dosering dan aanbevolen. Wanneer je hond een aandoening heeft waarbij hoge doseringen van bepaalde vitaminen of mineralen ongewenst is, zoals koperstapeling of blaasgruis, is het niet aan te raden dit zomaar te geven.

Antioxidanten
Antioxidanten zijn stoffen die vrije radicalen die in het lichaam ontstaan onschadelijk maken, en hierdoor een ontstekingsremmend effect hebben. Er bestaan ontzettend veel stoffen die dit effect hebben. Meerdere vitaminen hebben bijvoorbeeld een antioxiderende werking. Groente en fruit bevatten vaak veel antioxidanten. Bosbessen zijn bijvoorbeeld echte antioxidantenbommetjes. Het geven van 20 gram bosbessen per dag is dan ook effectief gebleken in het verhogen van antioxidanten in de circulatie. Als je hond deze lust, zou dit ook een vervanging kunnen zijn van beloningskoekjes, die vaak veel ongezonde ingredienten bevatten.

PEA

PEA, oftewel palmitoylethanolamide, is een lichaamseigen stof die ontstekingsremmend, pijnstillend en celbeschermend werkt. Bij een schadelijke prikkel reageert de cel met het aanmaken van PEA. Dit kan van alles zijn; zuurstoftekort, beschadiging door trauma van buitenaf, maar ook door bijvoorbeeld ontstekingen. Bij chronische problemen (zoals artrose) wordt PEA soms versneld afgebroken in de cel. Het kan dus een nuttig supplement zijn bij deze aandoening. Uit onderzoek bleek zelfs dat PEA effectiever is dan sommige pijnstillers bij chronische klachten!

Het molecuul is al vroeg in de evolutie ontstaan, en is hierdoor betrokken bij vele processen. Het maakt ook dat er geen bijwerkingen bekend zijn. Hierdoor kun je voor middelgrote en grote honden rustig de dosis aanhouden die op het etiket vermeld staat (vaak 3x per dag 400mg). Voor kleine honden kun je beginnen met de halve dosis. Vaak kan na verloop van tijd de dosis verlaagd worden. Ook kan het veilig naast (pijn)medicatie gegeven worden. PEA heeft zowel een snel als een langzamer werkingsmechanisme, dus probeer het minimaal 2 maanden.

Wat niet te geven:

Grote hoeveelheden koolhydraten
Een hond heeft meer aan eiwitten (en vetten) dan aan koolhydraten. Granen bestaan voornamelijk uit koolhydraten en kunnen de bloedsuikerspiegel laten fluctueren, wat een negatief effect op chronische ontsteking heeft. Daarnaast kan een overdaad aan koolhydraten een dysbiose in het microbioom veroorzaken, en bevatten granen antinutriënten die de opname van bepaalde mineralen belemmeren en de darmwand kunnen aantasten. Bij gevoelige honden ontstaan zo intoleranties. Granen zitten voornamelijk in brokvoeding, vaak hoe goedkoper het merk hoe meer er in zit (maar let goed op, sommige erg dure brokken bevatten ook grote hoeveelheden koolhydraten!).

Een graanvrije brok is niet perse beter; hierin zit vaak ter vervanging van granen een ander ingrediënt verwerkt dat veel koolhydraten bevat, zoals aardappel of maïs. Kijk vooral op het etiket, de ingrediënten staan op volgorde van aandeel genoemd. Hoe hoger in het lijstje, hoe groter het aandeel. Wanneer het eerstgenoemde ingrediënt een koolhydraatbron is, kun je het beter links laten liggen. Let er ook op dat fabrikanten hun ingrediënten mogen splitsen, hierdoor kunnen zij het lijstje mooier laten lijken dan het is. Tarwe kan zo vermeld worden als tarwemeel, tarwegluten, tarwezetmeel, etc, waardoor deze ingrediënten lager in het lijstje komen en zo een vleesingrediënt vooraan kan komen te staan.

Ook kun je in de analyse kijken naar het percentage koolhydraten. Koolhydraten hoeven niet in de analyse vermeld te worden, maar je kunt het berekenen door 100 - %eiwit - %ruw as - %vet - %vocht (zo’n 10%, hoeft onder de 14% niet vermeld te worden) - %vezel = %koolhydraten. Kies een voer met maximaal 40% koolhydraten, maar liever nog minder. Als je KVV geeft voer je waarschijnlijk niet teveel koolhydraten.

Omega-6
In commerciële hondenvoeding zit vaak een hoog aandeel omega-6 vetzuren, omdat deze goedkoper zijn. Vetten en oliën die veel omega-6 vetzuren bevatten zijn zonnebloemolie, sojaolie en maisolie, maar ook bak- en braadvetten, margarine en halvarine. De betere (vaak duurdere) merken zorgen meestal wel voor een goede omega-3/6 balans. Omega-6 is ontstekingsbevorderend wanneer de hond hier teveel van binnenkrijgt. Probeer dus een voeding te kiezen waarbij de omega vetten in balans zijn gebracht en/of extra inname van omega-6 te vermijden.

Toegevoegd zout en suiker
Een hond eet van nature weinig zout, en is er dus niet op gemaakt om dit binnen te krijgen. Ook toegevoegde suikers heeft een hond helemaal niets aan. Beide kun je dus beter links laten liggen om de gezondheid van je hond te bevorderen.

In het algemeen geldt dat hoe meer een voedsel bewerkt is, hoe meer ontstekingsbevorderend het is omdat er veel ongezonde stoffen aan toegevoegd zijn, of ontstaan tijdens het bewerkingsproces. Ook gaan gezonde stoffen zoals vitaminen juist (deels) verloren tijdens bewerkingen. Dit geldt voor zowel hondenvoeding als mensenvoeding. Let daarom op met voedsel van tafel geven. Het westerse dieet bevat over het algemeen veel omega-6, zout, en toegevoegde suikers. Maar wanneer je voor jezelf met verse ingrediënten kookt, laat je hond dan vooral gezellig mee-eten :)

Omgeving

In de dagelijkse leefomgeving kun je ook het een en ander aanpassen om het voor je hond makkelijker te maken:

Kies een orthopedisch kussen voor je hond dat groot genoeg is, liefst zonder opstaande randen. Een orthopedisch kussen ondersteunt de gewrichten en voorkomt zo extra stijfheid. Let op dat je hond niet té diep wegzakt, dit bemoeilijkt juist weer het opstaan!

Vermijd gladde vloeren! Als je een gladde vloer hebt, bedek deze dan zoveel mogelijk met vloerkleden (met antislipmat eronder). Vooral op plaatsen waar je hond veel (kan) uitglijden en/of grip nodig heeft. Denk aan situaties zoals wanneer je hond in de gaten krijgt dat jullie gaan wandelen en hij enthousiast naar de deur rent, en vlak voor de deur plat op de rem gaat. Op een gladde ondergrond is de kans groot dat hij dan wel eens in een spagaat terechtkomt. Hetzelfde geldt wanneer hij naar het raam toe rent omdat hij buiten iets ziet. Denk ook aan plaatsen waar hij bochtjes moet maken of af moet zetten, zoals voor de bank als hij op en van de bank springt (als hij dit mag ;) en eigenlijk is het nog beter om helemaal nergens op en af te springen). Maar observeer je hond ook eens als hij staat te eten. Glijden zijn pootjes echt niet langzaam weg?

Stel jezelf voor dat het geijzeld heeft en je moet over de gladde stoep lopen, dan zul je je spieren extra aan moeten spannen tijdens het lopen en alsnog kan je voet dan even wegglijden. En dat is dan alleen nog het lopen, wat als je moet rennen, of ergens op of vanaf moet springen met deze gladde ondergrond? Dat is hoe een gladde vloer voor een hond is. Je helpt hem dus enorm door op zulke plekken kleden of matjes te leggen!

Vermijd zoveel mogelijk op- en afsprongen en trappen , en denk ook aan de tuin! Kijk of je loopplankjes of kleinere tussenopstapjes kunt maken, zodat je hond niet hoeft te springen. Voor de auto zijn er speciale inklapbare of uitschuifbare loopplanken verkrijgbaar.

Laat je hond niet koud worden. Kou kan de pijn verergeren, doordat omliggende spieren stijf worden en omdat kou de pijnreceptoren gevoeliger maakt. Wel is het belangrijk dat de hond ook in de winter in beweging blijft. Helaas is het winterweer niet altijd even aanlokkelijk. Dit kun je oplossen door hem binnenshuis meer te laten bewegen , bijvoorbeeld met spelletjes. Als je hond het buiten snel koud krijgt, kun je hem een deken/jas aandoen. Bij een hondenjas denk je misschien eerder aan de chihuahuas van celebrity's die in de nieuwste designerkleding gehuld worden, maar er zijn ook functionele warme en waterdichte hondendekens verkrijgbaar in alle maten en types! In dit Duitstalige artikel kun je thermografische foto's bekijken van het warmteverlies van honden met verschillende vachtsoorten en met en zonder deken.

Verder bestaan er nog de therapiedekens, zoals die van Back on Track (infrafood) en Recuptex (magneetdeken). Het effect hiervan is niet bewezen, maar toch zijn er veel positieve meningen over. Je kunt kiezen voor een therapiedeken die ook warm en waterdicht is, dan is je hond er sowieso bij gebaat en wie weet doet het therapeutische gedeelte iets extras! Let er ook op dat de slaapplek van je hond warm genoeg is. Ook dit is natuurlijk erg individueel, sommige honden zullen graag bij de verwarming liggen, terwijl anderen voldoende hebben aan een kussen om ze tegen de kou van de vloer te beschermen.

Beweging voor een hond met artrose

Het is zeer belangrijk dat de hond in beweging blijft. Rust roest, en in geval van artrose roest het nog sneller. Uit studies (zowel humaan als bij dieren) is gebleken dat de individuen die in (aangepaste) beweging bleven minder pijn hadden. Rustige, gelijkmatige beweging zonder gekke fratsen is het beste. Met beweging houd je de fascia (het bindweefsel dat o.a. de spieren en gewrichten bekleedt) soepel. Immobilisatie zorgt ervoor dat er meer verbindingen tussen de lagen fascia ontstaan, dit merk je bijvoorbeeld als je 's ochtends opstaat en eerst wat stijver bent. Wanneer je hond langdurig weinig beweegt en niet zijn volledige bewegingsbereik benut, ontstaan er zoveel verbindingen dat het bewegingsbereik achteruit gaat. Wanneer hij dan toch weer eens een wat gekkere beweging maakt of uitglijdt bijvoorbeeld, ontstaat er pijn omdat de fascia deze bewegingen niet meer aankunnen. Het is dus erg belangrijk om je hond te laten bewegen en soepel te houden, maar dit moet wel gedoseerd gebeuren.

Artrose gaat gepaard met betere en mindere dagen, pas hier ook de beweging op aan. Beoordeel de huidige staat van je hond thuis, als hij niet enthousiast en/of overprikkeld is. Honden leven in het nu, en wanneer honden enthousiast raken kunnen zij over hun pijngrens heen gaan zonder erbij stil te staan dat ze daar de rest van de week misschien last van hebben. Wanneer je hond gek is op balletjes en je met hem naar het park gaat, zal hij waarschijnlijk vol overgave achter de bal aanrennen. Een hond denkt niet na over de gevolgen van zijn acties, dus jij als eigenaar moet hem goed in de gaten houden en bepalen wat hij wel en niet kan doen. De hond zal geen rekening houden met het feit dat hij nog terug moet lopen. Ook zijn honden over het algemeen loyale dieren, waardoor ze over hun grenzen heen kunnen gaan als hen gevraagd wordt iets te doen wat eigenlijk niet verstandig is.

Spelletjes als balgooien zijn helaas niet geschikt voor een hond met artrose. Ter vervanging hiervan kun je indien mogelijk naar het water gaan om in het water te apporteren. Zwemmen is erg geschikte beweging, dit geeft namelijk erg weinig belasting op de gewrichten. Maar ook (rustig) naast de fiets lopen en wandelen, bij voorkeur op vlak, gelijkmatig terrein. Voorkom zoveel mogelijk springen, plotseling wegsprinten, afremmen en omkeren. Probeer je hond mentaal moe te maken met dingen als hersenwerk of speuren. Zo kan hij zijn energie kwijt zonder teveel fysieke belasting.

Ook zijn stabiliteitsoefeningen erg nuttig om je hond sterk te houden, hoe sterker zijn spieren hoe meer de gewrichten ontlast worden. Verder is zwakte van de achterhand een bekend probleem bij oudere honden. Het kan zinvol zijn om vroeg te beginnen met het trainen van de achterhandspieren, bij de eerste subtiele tekenen dat dit probleem zijn intrede gaat doen. Ten eerste voorkomt dit extra belasting van de gewrichten ten gevolge van deze zwakte. Ten tweede heb je het probleem artrose waar je rekening mee moet houden; niet elke oefening zal geschikt zijn waardoor het (nog) moeilijker kan worden om de kracht terug te trainen. De eerste oefening uit dit artikel is over het algemeen veilig uit te voeren, net als het zwemmen. Gelukkig zijn er talloze oefeningen om de spieren te trainen die weinig impact op de gewrichten hebben. Informeer eens bij een balans en coördinatie instructeur of fysiotherapeut!

Alternatieve behandelmogelijkheden voor honden met artrose

Voor een hond met artrose is het nuttig om hem fysiek zo optimaal mogelijk te houden, zodat hij zijn lichaam zo gelijkmatig mogelijk kan gebruiken. Compensaties en restricties kunnen elders tot overbelasting leiden, waardoor deze gewrichten extra slijtage te verduren hebben. In het kraakbeen zelf zitten weinig pijnreceptoren, deze zitten voornamelijk in het gewrichtskapsel en de omliggende zachte structuren. Met osteopathie kun je deze weefsels soepel houden, wat de pijn vermindert. Een regelmatig bezoek aan een osteopaat is daarom zeker aan te raden. Ook acupunctuur en homeopathie kunnen je hond ondersteunen. Ook hier is het goed om in een zo vroeg mogelijke fase onderhoudsbehandelingen op te starten (als je je hond nog niet preventief liet behandelen). Het ongemak in de gewrichten gaat zeker voor compensaties en restricties in het lichaam zorgen, en deze zullen langzaam maar zeker uitbreiden als ze niet aangepakt worden. Wacht hier alsjeblieft niet mee tot je hond echt kreupel en stijf is, want dan is het veel moeilijker om zowel een groot als langdurig effect te bereiken.

Daarnaast zijn er in een vroeg stadium minder gewrichten aangetast, en in mindere mate. Wanneer je hond bijvoorbeeld door trauma van buitenaf in één kniegewricht artrose heeft, hoeft hij alleen dit pootje lichtjes te ontlasten en heeft hij verder een gezond en sterk lichaam om dit op te vangen. Dit duurt alleen niet eeuwig, en uiteindelijk zal er door overbelasting in een ander pootje ook artrose ontstaan, net zolang tot er niets meer over is om mee op te vangen en er een kreupel hoopje overblijft. Het is dus belangrijk om er vanaf het begin bovenop te zitten met pijnmanagement (in het begin waarschijnlijk meer "ongemak" management) en alles wat nog fit is, fit te houden.

Uiteindelijk zullen de meeste honden met artrose medicatie nodig hebben. Deze kunnen de mobiliteit en levenskwaliteit drastisch verbeteren. Het nadeel is dat er bijwerkingen op kunnen treden bij langdurig gebruik. Vaak zijn dit maagdarmklachten. Er moet dus niet te vroeg naar medicatie gegrepen worden, maar wacht ook zeker niet te lang. Het is heel belangrijk dat je als eigenaar signalen van pijn herkent bij je hond, om zijn toestand te kunnen bepalen. Zet ook niet op één van deze onderdelen in, omdat dat waarschijnlijk niet genoeg is om je hond pijnvrij te houden. Je kunt hem nog zo gezond voeren, als hij zich dagelijks bezeert tijdens een glijpartij kun je daar niet tegenop voeren. Het gaat om het complete plaatje!

McCauley et al. Review of canine dilated cardiomyopathy in the wake of diet-associated concerns. Journal of Animal Science (2020) 98(6): 1–20
Comblain et al. Review of dietary supplements for the management of osteoarthritis in dogs in studies from 2004 to 2014. J. vet. Pharmacol. Therap. (2015) 39, 1—15
Buddhachat et al. Effects of different omega-3 sources, fish oil, krill oil, and green-lipped mussel against cytokine-mediated canine cartilage degradation. In Vitro Cell.Dev.Biol.—Animal (2017)
Comblain et al. A randomized, double-blind, prospective, placebo-controlled study of the efficacy of a diet supplemented with curcuminoids extract, hydrolyzed collagen and green tea extract in owner’s dogs with osteoarthritis. BMC Veterinary Research (2017) 13:395
Rialland et al. Effect of a diet enriched with green-lipped mussel on pain behaviour and functioning in dogs with clinical osteoarthritis. The Canadian Journal of Veterinary Research (2013) 77:66–74
D’Altilio et al. Therapeutic Efficacy and Safety of Undenatured Type II Collagen Singly or in Combination with Glucosamine and Chondroitin in Arthritic Dogs. Toxicology Mechanisms and Methods (2007) 17:189–196
Gupta et al. Comparative therapeutic efficacy and safety of type-II collagen (UC-II), glucosamine and chondroitin in arthritic dogs: pain evaluation by ground force plate. J. Anim. Physiol. Anim. Nutr. (2012) 96(5): 770-777
Bathal et al. Glucosamine and chondroitin use in canines for osteoarthritis: A review. Open Veterinary Journal (2017) 7(1): 36-49
Gencoglu et al. Undenatured Type II Collagen (UC-II) in Joint Health and Disease: A Review on the Current Knowledge of Companion Animals. Animals (2020) 10, 697
Dunlap et al. Total antioxidant power in sled dogs supplemented with blueberries and the comparison of blood parameters associated with exercise. Comparative Biochemistry and Physiology (2006) Part A 143: 429 – 434
Epstein. Managing ChroniC Pain in Dogs & Cats Part 1: The Two Most Important Tools in the Treatment of Osteoarthritis. Today’s Veterinary Practice (2013)
Bartges & Raditic. Nutrition and Canine Osteoarthritis: What Do We Know? Today’s Veterinary Practice (2019)
www.voerwijzer.com

Wat is het craniosacraal ritme?

Wed, 16 Mar 2022 15:26:43 GMT

Wat weet jij over het craniosacraal ritme bij honden en paarden?

Het craniosacraal ritme is een belangrijk gegeven voor craniosacraal therapie, een onderdeel van osteopathie wat uiteindelijk ook een op zichzelf staande therapie is geworden. De grondlegger ervan, William G. Sutherland, was één van de eerste leerlingen van dr. A.T. Still. Het craniosacraal systeem bestaat uit de hersenen, ruggenmerg, hersenvliezen, schedel (cranium) en het heiligbeen (sacrum). De hersenen en het ruggenmerg (samen het centraal zenuwstelsel) worden omgeven door de drie hersenvliezen. De buitenste, de dura mater, is een sterk vlies om de delicate structuur van het centraal zenuwstelsel te beschermen. Binnen de dura mater ligt het arachnoid, een iets dunner vlies. De pia mater is heel dun en bekleed de hersenen en ruggenmerg, waarbij het elke groeve en uitstulping volgt.

In de hersenen wordt vocht, de cerebrospinale vloeistof (cerebrospinal fluid, CSF), geproduceerd door gespecialiseerde cellen (de plexus choroïdeus) in de wanden van de hersenventrikels. Vanuit de ventrikels kan het CSF in de ruimte tussen het arachnoid en de pia mater stromen. Het voorziet de hersenen van voedingsstoffen, maar vormt ook een mechanische bescherming. De hersenen en het ruggenmerg “drijven” als het ware in de CSF. Wanneer je je hoofd stoot, functioneert de CSF als schokdemping voor je hersenen. Net zoals bloed door het hart door het lichaam gepompt wordt, wordt de CSF door de hersenen rondgepompt waardoor er pulsatie ontstaat. Dit pulseren wordt het craniosacraal ritme genoemd. In onderstaand filmpje kun je duidelijk de pulserende stroom zien. Let op: dit is een filmpje van een operatie aan het ruggenmerg, als je een gevoelige maag hebt kun je deze misschien beter overslaan!

De schedel is opgebouwd uit meerdere beenderen, waarbij de verbindingen tussen deze beenderen als gewrichten functioneren en er dus beweging mogelijk is. Hierdoor kan de schedel licht uitzetten door druk van binnenuit, zoals bijvoorbeeld de pulsatie van het craniosacraal ritme.

Het craniosacraal ritme werd door Sutherland aangeduid als primair respiratoir mechanisme. De ademhaling van de longen wordt gestuurd door meerdere centra gelegen in het vierde ventrikel in de hersenen. Daardoor was hij van mening dat deze ademhaling dus afhankelijk was van het functioneren van het centraal zenuwstelsel, dat weer afhankelijk is van het functioneren van de aanvoer van CSF. Respiratoir refereert naar de uitwisseling van stoffen op cellulair niveau, zoals de longen de uitwisseling van zuurstof en koolstofdioxide faciliteren.

Het craniosacraal ritme is in de wetenschap lange tijd controversieel gebleven. In een recent onderzoek werden de pulsatiebewegingen van het hoofd van 50 gezonde volwassenen objectief gemeten. Naast het ritme van de hartslag en longademhaling, kon er een derde ritme aangetoond worden, overeenkomend met de frequentie van het craniosacraal ritme!

De frequentie van het pulseren ligt zowel bij paarden als bij honden tussen de acht en twaalf keer per minuut. De kwaliteit en de frequentie van het craniosacraal ritme worden beïnvloed door verschillende factoren. Deze kunnen toenemen door bijvoorbeeld fysieke activiteit, koorts, of behandeling van het craniosacrale systeem. Onder andere stress (zowel psychisch, emotioneel, of fysiek), chronische vermoeidheid, chronische infecties en depressie kunnen de frequentie doen dalen en in kracht laten afnemen.

Lichamelijke problemen kun je zien als fysieke stress en hebben dus een negatief effect op het craniosacraal ritme. Hierdoor kan het als tool fungeren om de algemene vitaliteit te beoordelen. Ook is het belangrijk om het craniosacraal ritme te blijven monitoren tijdens een behandeling; overbehandeling kan teveel van het lichaam vragen waardoor het craniosacraal ritme in zal zakken.

Een lichamelijk probleem wat een grote invloed heeft op het craniosacraal ritme is schedelcompressie. Dit kan bijvoorbeeld ontstaan door hangen aan het halster, een te strakke neusriem, gebitsproblemen, of stoten van het hoofd. Het is dus belangrijk dat harnachement voor het hoofd goed past en geen druk veroorzaakt. Als jouw paard veel hangt, of je hebt bijvoorbeeld een hond die erg wild is en zichzelf vaak stoot, kan het dus goed zijn om dit in je achterhoofd te houden en zo nodig na te laten kijken!

Rasmussen & Meulengracht. Direct measurement of the rhythmic motions of the human head identifies a third rhythm. Journal of Bodywork & Movement Therapies 26 (2021) 24-29

Foundations of osteopathic medicine. Second edition. Robert C. Ward

Piekbelasting onder de longeersingel

Wed, 23 Feb 2022 11:29:58 GMT

Hoeveel druk ontstaat er eigenlijk onder de longeersingel?

Longeren wordt veelvuldig gebruikt om paarden te trainen. Vaak is longeren de eerste stap tijdens het opleiden van jonge paarden. Op latere leeftijd wordt het vooral gebruikt om te varieren in de training. Omdat het paard tijdens het longeren geen ruiter hoeft te dragen, wordt het als een weinig belastende training gezien. Hierdoor wordt het ook veel ingezet tijdens revalidatietrajecten en om paarden (weer) in conditie te brengen.

Er zijn inmiddels talloze hulpteugels op de markt om een bepaalde houding en spiergebruik te stimuleren. Om deze te bevestigen is een longeersingel nodig. Ook deze zijn er weer in allerlei versies, en variëren behoorlijk in prijs. Er zijn volledig anatomische longeersingels, en vaak hebben de simpelere varianten ook wel iets van padding om de wervelkolom vrij te laten. Verder kun je er nog een dekje, al dan niet speciaal voor longeersingels, onder doen. Lekker zacht voor de rug! Toch?

Uit onderzoek is gebleken dat er toch meer druk onder een longeersingel ontstaat dan je zou verwachten. Tijdens deze studie werden tien paarden gelongeerd met alleen een longeersingel (met padding, een wollen longeerpad en anatomisch gevormd schabrak eronder) en daarna met een pessoa eraan bevestigd. Dit waren allemaal beleerde paarden met goed ontwikkelde rugbespiering.

De druk op de rug onder de longeersingel werd met een speciale pad met sensoren gemeten. Hieruit bleek dat de druk op de wervels en de spieren naast de wervels vergelijkbaar was met de druk onder het zadel tijdens doorzitten. De piekbelasting in draf was tijdens de standfase van beide voorbenen en in galop tijdens de standfase van het binnenvoorbeen. Maar niet alleen dat; door het bevestigen van een hulpteugel nam de druk toe. De hoogte van deze druk was hoger dan de druk die in verband wordt gebracht met rugpijn en weefselbeschadiging. Daarnaast is uit onderzoek met zadels, hoofdstellen en singels gebleken dat het verminderen van de druk hieronder zorgt voor een verbeterde beweging.

Houd deze twee gegevens dus in je achterhoofd wanneer je wilt longeren. Het wordt nog vaak gezien als een simpele trainingsmethode: paard in de longeercirkel, “klik” hem in de gewenste houding met een hulpteugel, en laat hem maar lopen. Echter is goed longeren een vaardigheid, en wil je de juiste bespiering kweken moet je echt weten wat je doet. Als je hulpteugels en een longeersingel wilt gebruiken is het dus goed om te onthouden dat er hoge piekbelasting ontstaat onder de longeersingel, en een passende, anatomisch gevormde longeersingel net zo belangrijk is als een goed passend zadel.

Wanneer je een paard met (rug)pijn revalideert, is het de vraag of longeren met longeersingel wel zo geschikt is. Naast dat je geen hoge druk op de rug wilt tijdens het herstel van rugproblemen, is uit eerdere onderzoeken gebleken dat hoge druk onder het zadel, hoofdstel of singel de beweging van het paard significant beïnvloedt. De piekbelasting zou andere (bewegings)problemen dus ook in de weg kunnen zitten. De paarden in het onderzoek hadden allemaal een goed ontwikkelde rugbespiering. Bij jonge, ongetrainde paarden of paarden die rugproblemen hebben (gehad) is dit niet altijd het geval, waardoor de wervels meer uitsteken en de piekbelasting nog hoger zou kunnen worden.

Het kan dus interessant zijn om je eens te verdiepen in de kunst van het longeren, en lessen te nemen van een instructeur die hierin echt gespecialiseerd is en jou kan leren hoe je je paard in balans laat lopen aan de longeerlijn zonder hulpteugels ( voorbeeld en voorbeeld ). Dit kan misschien enige oefening vergen, maar op deze manier vermijd je het effect van de piekbelasting en kan je paard werkelijk onbelast getraind worden!

MacKechnie-Guire et al. Local back pressure caused by a training roller during lunging with and without a Pessoa training aid . J Equine Vet Sci 67 (2018) 112-117

2 Makkelijke oefeningen om de achterhand van je hond te versterken

Wed, 02 Feb 2022 15:21:14 GMT

Train de achterhand van je hond thuis of tijdens het wandelen!

Achterhandproblemen komen veel voor bij honden. Deze kunnen onderverdeeld worden in grofweg twee categorieën: overbelastingsproblemen en degeneratieve problemen. Overbelastingsproblemen ontstaan door – je raadt het al – overbelasting, bijvoorbeeld door intensief sporten met je hond, maar ook door bijvoorbeeld té vaak in de auto springen, of heel erg veel achter balletjes of frisbees aanrennen. Bij degeneratieve problemen ontstaat zwakte in de achterhand. Dit kan komen door een aandoening (bijvoorbeeld een hernia), na een operatie, of doordat de hond ouder wordt en steeds minder actief wordt. Bij deze problemen krijgt de hond moeite met (op)staan en lopen, en verliest de controle over zijn achterpoten. Vaak is dit progressief en zal de hond steeds vaker vallen en steeds minder ver kunnen lopen.

Om de kwaliteit van leven van je hond zo optimaal mogelijk te houden is het dus erg belangrijk om je hond sterk te houden. Gelukkig zijn er een aantal simpele oefeningen om de achterhandspieren van je hond te trainen. Dit kun je thuis doen, of tijdens de wandeling meepakken. Als je de oefeningen in huis doet, zorg dan wel dat je hond van tevoren wat in beweging is geweest, en niet direct na een lange slaap plots zijn krachttraining moet doen. Begin hier al mee bij de eerste tekenen van verzwakking en wacht niet tot je hond nauwelijks nog op kan staan! Als je hond een aandoening heeft, let dan ook goed op of hij deze oefeningen pijnvrij uit kan voeren; laat dit desnoods checken bij een dierenarts of therapeut.

Hoe kun je de spieren in de achterhand van je hond versterken?

1. Laat je hond met zijn voorpoten ergens op of tegenaan staan. Dit kan een simpel stoeprandje zijn, een balanskussen, een boom of tegen jezelf. Hierdoor komt er meer gewicht op de achterpoten en moeten deze spieren dus harder werken. Let er goed op dat hij zijn rug niet hol trekt, hou zijn hoofd eventueel laag met voertjes. Een goede uitvoering is erg belangrijk, anders worden niet de juiste spieren aangesproken. Probeer dus niet je hond met zijn voorpoten zo hoog mogelijk te krijgen terwijl hij dit qua kracht eigenlijk niet aan kan en de oefening zijn doel voorbijschiet. Begin met 10 seconden en bouw langzaam uit, met minimaal een minuut ertussen.

2. Laat je hond korte sprintjes trekken: leg je hond af, en loop een meter of vijf tot tien bij hem vandaan. Roep hem daarna bij je en laat hem zo snel mogelijk gaan. Hierbij zorgt het afzetten en versnellen voor het versterken van de achterhandspieren, het is dus niet nodig om je hond erg ver te laten rennen. Let er ook op dat hij niet te abrupt stopt, dit kan overbelasting van de voorhand veroorzaken. Om dit te voorkomen kun je een stukje met je hond mee rennen om samen rustig af te remmen. Deze oefening kun je tien keer herhalen met minimaal een minuut pauze.

Verder kun je gebruik maken van wat je tegenkomt tijdens wandelingen. Hellingen oplopen is goed om de achterhandspieren te prikkelen, kijk hierbij wel of je een minder steile weg omlaag kunt vinden om overbelasting van de voorhand te voorkomen. Ook door water waden of zwemmen is een erg goede krachttraining voor het gehele lichaam. Hou bij alle oefeningen altijd in de gaten of je hond niet vermoeid raakt, bouw rustig op, en blijf onderhouden. Je hond zal er enorm profijt van hebben bij het ouder worden!

Zink & Van Dyke. Canine sports medicine and rehabilitation. Wiley-Blackwell, 2013

Het belang van een stabiele ruiter

Wed, 09 Jun 2021 15:02:37 GMT

Train jij jezelf net zo fanatiek als je paard?

Inmiddels hebben we rompstabiliteit bij paarden en bij honden besproken, maar onze eigen rompstabiliteit is natuurlijk net zo belangrijk! Niet alleen in het dagelijks leven, want het vermindert bijvoorbeeld de kans op rugpijn, maar ook als je sport met je dier. Wanneer je bijvoorbeeld wilt presteren in de behendigheid met je hond, is het handig als je zelf ook snel, fit en wendbaar bent. Het voordeel is dat je je hond niet direct zal belemmeren wanneer je je eigen fysieke gesteldheid niet op orde hebt. Bij paardrijden is dit echter anders; de ruiter zit op de rug van het paard en beide individuen zijn afhankelijk van elkaar om harmonieus te kunnen bewegen. Wanneer je hoge eisen stelt aan de fitheid van je paard, vergeet dan dus ook zeker jezelf niet!

De spieren die betrokken zijn bij rompstabiliteit kunnen lokaal snel verzwakken door pijn, wat asymmetrie veroorzaakt. In de meeste gevallen zullen deze spieren bewust getraind moeten worden om weer sterk te worden (in dit artikel vind je een uitgebreidere uitleg). De kans is dus groot dat als je eens rugpijn hebt gehad, er een zekere mate van ongelijkheid in de stabiliteitsspieren te vinden is. Dit zal je houding en zit beperken, wat ook weer negatieve invloed op de biomechanica van je paard heeft. Voor een recreatieruiter waarschijnlijk geen probleem, maar wanneer je in de sport wilt presteren dan is het eigenlijk een must om aan je eigen rompstabiliteit te werken!

Alexandra Hampson en Hayley Randle hebben een onderzoek gedaan naar het effect van core training voor ruiters op de drukverdeling onder het zadel en de paslengte van het paard. Tien combinaties werden aan een uitgebreid onderzoek onderworpen, waarbij met een speciale pad onder het zadel het drukverschil tussen links en rechts gemeten werd, de maximale druk in het geheel op de rug van het paard, en de paslengte van de voorbenen. Al deze variabelen werden gemeten in draf, met een doorzittende ruiter. Daarna kregen de ruiters een trainingsprogramma waarbij zij gedurende acht weken, drie keer in de week twintig minuten lang stabiliteitsoefeningen en stretchoefeningen voor de romp en heupen deden. Hierbij werd gecontroleerd of de oefeningen met de juiste techniek uitgevoerd werden. Na acht weken werden de combinaties opnieuw onderzocht.

Hoewel er geen significante verandering in de maximale druk op de rug werd gevonden, was het drukverschil tussen links en rechts na acht weken core training significant kleiner geworden. Ook de paslengte van het paard was significant toegenomen. Daarnaast werden de ruiters gevraagd naar hun ervaringen tijdens het onderzoek. Zij konden veranderingen waarnemen zoals een diepere en stabielere zit, meer ontspanning in de bovenlijn van het paard, meer rechtgerichtheid van het paard, en algemeen verbeterde prestaties.

Deze laatste resultaten zijn voornamelijk gebaseerd op de mening van de ruiter, maar ze sluiten wel aan bij de meetbare variabelen van dit onderzoek. Een verminderd drukverschil tussen links en rechts wijst op een ruiter die beter in balans zit, waardoor het paard zich beter kan laten rechtrichten en ontspannen. Dit komt de prestaties ten goede. De grotere paslengte geeft aan dat het paard vrijer kan bewegen. Voor dit effect hoef je dus maar drie keer in de week zo'n twintig minuten oefeningen te doen. Onder dit artikel kun je alvast wat inspiratie vinden! En bovenal draagt een betere rompstabiliteit natuurlijk bij aan je algehele gezondheid, dus (helaas..) er is nu echt geen excuus meer om dat buikspierkwartiertje over te slaan!

Alexandra Hampson & Hayley Randle (2015) The influence of an 8-week rider core fitness program on the equine back at sitting trot, International Journal of Performance Analysis in Sport, 15:3, 1145-1159

De invloed van stress op het voorkeursbeen van je paard

Wed, 02 Jun 2021 12:16:25 GMT

"Linkshandigheid" bij paarden wijst op stress

Heb jij er wel eens op gelet wat het voorkeursbeen van je paard is? En is het je daarbij opgevallen dat dit kan soms verandert in een bepaalde periode? Lateraliteit kan veranderen in nieuwe situaties. Lateraliteit wordt veroorzaakt doordat de linker- en rechter hersenhelft informatie op verschillende manieren verwerken en gespecialiseerd zijn in verschillende taken. In meerdere diersoorten is geobserveerd dat de linker hemisfeer dominant is in bekende, routinematige situaties, terwijl de rechter hemisfeer vooral actief is tijdens nieuwe, stressvolle situaties. De hersenhelft stuurt de tegenoverliggende lichaamshelft aan. Wanneer er een voorkeur voor de linker lichaamshelft ontstaat, zou dat wel eens kunnen betekenen dat je paard een periode van stress meemaakt.

De verschuiving van lateraliteit begint vaak met de sensorische lateraliteit, oftewel voorkeuren in het gebruik van de zintuigen. In acute stresssituaties zullen paarden meer hun linkeroog gebruiken bijvoorbeeld, om de omgeving op te nemen. Houdt de stress aan, dan zal ook de motorische lateraliteit verschuiven naar links. Dit kan zich uiten in het vaker naar voren plaatsen van het linkervoorbeen tijdens het eten, of wegstappen vanuit stilstand met het linkerbeen.

In een onderzoek werden 12 3-jarige ruinen gevolgd toen zij van de weide gehaald werden en in individuele boxen gestald werden en hun training begon. Tijdens de eerste week zagen de onderzoekers dat de paarden een voorkeur voor hun linker gezichtshelft kregen, daarna verschoof ook de motorische lateraliteit naar links. Desondanks werden de paarden aan beide kanten evenveel getraind. De verschuiving van lateraliteit correspondeerde met de hoeveelheid stressmetabolieten in de ontlasting, zodat het verband met stress bevestigd kon worden.

In een andere studie lieten de onderzoekers paarden verschillende taken uitvoeren; namelijk vertrekken vanuit halt, een opstap, een afstap, een trailer oplopen, en een trailer aflopen. Bij het afstapje en de trailer oplopen verschoof de lateraliteit significant naar links (het linkervoorbeen werd vaker als eerste naar voren geplaatst). Deze paarden vertoonden ook de meeste signalen van angst.

De lateraliteit is hierin niet een zwart-wit gegeven, het gaat meer om hoe vaak het paard de voorkeur geeft aan de ene lichaamshelft ten opzichte van de ander. Gaat je paard zijn linkervoorbeen vaker gebruiken in verhouding, dan verschuift de lateraliteit dus naar links.
Het observeren van de lateraliteit kan een handig middel zijn om het welzijn van je paard te monitoren. Je kunt volgen hoe je paard dealt met veranderingen zoals een verhuizing, maar ook op zoek gaan naar mogelijke oorzaken van stress wanneer zijn lateraliteit ineens verschuift.

Siniscalchi et al. Is the left forelimb preference indicative of a stressful situation in horses? Behavioural Processes 107 (2014) 61–67

Marr et al. Non-invasive stress evaluation in domestic horses (Equus caballus): impact of housing conditions on sensory laterality and immunoglobulin A. R. Soc. open sci. (2020) 7: 191994.

Fascia: wat is het en hoe kun je het behandelen met osteopathie?

Tue, 25 May 2021 09:39:29 GMT

En wat betekent het voor osteopathie?

De afgelopen jaren is de interesse en het onderzoek naar fascia enorm toegenomen. En niet onterecht, deze vliesachtige structuur lijkt een belangrijke rol te vervullen tijdens onder andere beweging en proprioceptie . Je hebt er daardoor vast wel eens van gehoord. Maar wat is het nu precies?

Wat is fascia?

Fascia is een elastische bindweefselstructuur dat alles in ons lichaam - organen, spieren, botten, lichaamsholtes, zenuwen en bloedvaten - met een vlies bekleedt. Het is een ononderbroken structuur, het kan zich opsplitsen en weer samensmelten, met een “glijmiddel” (hyaluronzuur) ertussen om te zorgen dat alle onderdelen in ons lichaam makkelijk langs elkaar kunnen glijden bij beweging.

Waarom is fascia nodig?

Het skelet geeft ons lichaam stevigheid, met gewrichten tussen de botten waar beweging mogelijk is. Het biedt aanhechtingsplaatsen voor de spieren, die op hun beurt geactiveerd kunnen worden om bewegingen in te zetten. Maar met deze twee systemen zijn we er niet, fascia is nodig om de spieren op hun plaats te houden en langs elkaar te kunnen laten glijden, en om de spierkracht over te brengen naar andere delen van het lichaam. Het zorgt ervoor dat het lichaam als een eenheid kan bewegen. Een spier loopt van het ene bot naar het andere en dan houdt het op, maar omdat fascia een ononderbroken structuur is, kan de energie naar de rest van het lichaam overgedragen worden. Ongeveer 30% van de krachten wordt overgedragen via fascia.

Door de elasticiteit draagt het ook bij aan efficiëntie. Wanneer het achterbeen van een paard of hond naar achter gestrekt is tijdens het lopen (vlak voor de afzet) staat de gehele voorkant van dat been op spanning. Bij het optillen willen de elastische vezels automatisch samentrekken, waardoor de spieren minder werk hoeven te verrichten.

Ook tussen de organen is vrije beweging nodig. Tijdens elke ademhaling glijden de longen langs de binnenkant van de borstkas en het diafragma om zich te vullen met lucht, en moeten de organen in de buikholte zich verplaatsen om hier ruimte voor te maken. Het maagdarmkanaal moet vrij kunnen bewegen voor de voedselvertering. Fascia voorziet alle oppervlakken van een gladde laag zodat alle bewegingen soepel verlopen.

Hoe fascia eruit ziet

Fascia is op de meeste plekken opgebouwd uit meerdere lagen waartussen verbindingen zichtbaar zijn, het losmazig bindweefsel. Dit bindweefsel reageert op de krachten die ontstaan tijdens beweging en past continu zijn opbouw hierop aan. Wanneer er weinig beweging is tussen bepaalde lagen, neemt het aantal verbindingen toe waardoor er uiteindelijk ook minder beweging mogelijk is. Je kunt dit al voelen als je na een nacht slapen opstaat; je lichaam voelt dan iets stijver aan maar door te bewegen ben je snel weer soepel.

Bij pijn ontstaat vaak immobilisatie van bepaalde lichaamsdelen, waardoor fascia veel verbindingen kan gaan maken en deze plekken stijf worden. Ook bij littekens kunnen de verbindingen tussen de lagen toenemen waardoor er verklevingen ontstaan en de bewegingsvrijheid afneemt. Verklevingen kunnen ook pijn veroorzaken. Beweging is dus erg belangrijk om jezelf en je dier soepel te houden!

Onderstaande video laat zien hoe het losmazig bindweefsel eruit ziet. Vanaf 1:27 kun je links in beeld heel duidelijk een verbinding zien opsplitsen als reactie op de krachten op het bindweefsel:

Fascia kan zich dus aanpassen aan de lokale trekkrachten, op sommige plaatsen is het daarom wat dikker en/of taaier, terwijl op andere plekken de vezels losjes naast elkaar liggen. De fascia thoracolumbalis in het lendengebied bijvoorbeeld is een vlies waar meerdere spieren op aanhechten (het spierweefsel loopt vanzelf over in deze fascia, zie afbeelding). Om te voorkomen dat het vlies scheurt bij contractie van een spier, is het op deze plek erg sterk en dik. Maar door verkeerde beweging of overbelasting kan fascia op andere plekken ook dikker worden dan normaal, wat vervolgens beperkingen kan veroorzaken in het bewegingsbereik.

Fascia en proprioceptie

In de fascia zijn veel receptoren voor proprioceptie (het bewust zijn van waar je ledematen zich bevinden in de ruimte en je lichaamshouding) te vinden. Een verstoorde spanning op de fascia belemmert dus ook de proprioceptie en beïnvloedt daarmee de lichaamshouding en beweging. Zo kun je het gevoel hebben recht op je paard te zitten, terwijl je eigenlijk scheef zit, of voorover of juist achterover hangt.

Hoe houdt je fascia gezond?

Wat kun je zelf doen? Fascia reageert onder andere op:

Beweging/immobilisatie; tijdens immobilisatie vormt het losmazig bindweefsel meer verbindingen tussen de lagen waardoor het bewegingsbereik steeds verder achteruit gaat. Zorg daarom voor voldoende bewegingsmogelijkheden!
Hydratatie; het heeft vocht nodig om soepel te blijven. Drink voldoende en zorg altijd voor vers drinkwater voor je dier. Bij het ouder worden neemt het vochtpercentage in fascia af.
pH; na een flinke training raken de weefsels lokaal verzuurt waardoor fascia stugger wordt en je je de volgende dag stijf kan voelen. Mede hierom is rust tussen trainingen belangrijk.
Temperatuur; hyaluronzuur wordt vloeibaarder wanneer het warmer wordt. Het is dus belangrijk om jezelf, je paard of je hond op te warmen voor er een prestatie geleverd moet worden. Laat dieren met (chronische) bewegingsproblemen niet koud worden, zorg voor droge en warme slaapplekken en warme dekens indien nodig.
Belasting; fascia kan dikker (en daarmee vaak ook stugger) worden op plekken waar continu (te)veel trek of druk staat. Een juiste houding is hierom erg belangrijk, en voorkom overbelasting tijdens training.

Osteopathie en fascia

Osteopathische en craniosacrale technieken hebben onder andere een uitwerking op de fascia. Wanneer de fascia in bepaalde gebieden te stug is of teveel verbindingen met andere lagen maakt, beperkt dat de bewegingsvrijheid. Denk maar aan sporten; dit gaat ook makkelijker in speciale sportkleding dan in een spijkerbroek. Een spijkerbroek is simpelweg te stug om je optimale bewegingsvrijheid te geven.

Alle fascia, zowel die van het bewegingsapparaat als van de organen, bloedvaten en zenuwen, moeten vrij zijn. Verklevingen tussen de organen kunnen het functioneren ervan belemmeren en stugge fascia rondom een bloedvat kan de bloedtoevoer beperken. Maar dat is niet het enige.

Omdat het een ononderbroken structuur is, kunnen restricties zich op den duur via fascia verspreiden wanneer deze niet verholpen worden. Verder kan de lichaamshouding veranderen door verstoorde fascia. Door de oorzaak van deze verdikkingen en/of verklevingen weg te nemen, kan het fascia weer normaliseren. Ook kan fascia zelf gemanipuleerd worden om weer losser te worden. Dit herstel heeft enige tijd nodig, wat verklaart waarom het uiteindelijke resultaat van een behandeling pas na 4 tot 6 weken zichtbaar is.

Ahmed et al. A comparative multi-site and whole-body assessment of fascia in the horse and dog: a detailed histological investigation. Journal of anatomy (2019)

Forgotten Fascia. Canine Arthritis Management & Tuulia Luomala, Facebook Live Event, 20-01-2021

Rijtechnisch probleem of.. pijn?

Fri, 07 May 2021 17:40:57 GMT

Hoe herken je lichamelijk ongemak tijdens het rijden?

De training met je paard gaat lekker, over het algemeen loopt hij al best fijn. Toch blijft hij bepaalde oefeningen maar moeilijk vinden, wat zich uit in het openen van de mond en staartzwiepen. Of hij raakt bepaalde vervelende gewoontes niet kwijt, zoals toch even tegen de hand komen in de overgangen of met zijn hoofd gooien wanneer je een wending in wilt zetten. Is hij gewoon dwars, vindt hij het moeilijk, of kan er toch meer aan de hand zijn?

Uit meerdere onderzoeken is gebleken dat eigenaren vaak signalen van (subtiele) kreupelheden missen. In een studie waaraan 506 gezond geachte, werkende sportpaarden meededen, bleek 47% kreupel te zijn. Letten deze eigenaren dan niet op hun paard, hoor ik je denken, of waarom worden deze paarden niet de baan uitgestuurd door de jury? Helaas is het erg moeilijk om subtiele en/of beginnende kreupelheden te detecteren; paarden verbergen hun ongemakken en zijn heel goed in compenseren. Zelfs onder dierenartsen die hier niet speciaal in getraind zijn blijkt consensus te ontbreken. Hoe kunnen we er dan achter komen wanneer ons paard pijn heeft?

Er zijn al enkele ethogrammen voor paarden ontwikkeld om pijn aan te tonen. Een ethogram is een lijst met bepaalde gedragingen die je kunt bijhouden (vaak wordt dit binnen een bepaalde tijdseenheid gedaan). Wanneer de tijd verstreken is, heb je een bepaalde score van hoe vaak elk gedrag vertoond is. Voor de pijnethogrammen geldt; hoe meer gedragingen er vertoond zijn, hoe groter de kans op pijn.

Zo is er een ethogram welke gezichtsuitdrukkingen in relatie tot pijn beschrijft, maar je ziet het gezicht van je paard vooral als je naast hem staat. In deze gevallen is een eventueel probleem vaak al in een veel verder stadium. Een beginnend ongemak uit zich vaak eerst alleen in bepaalde situaties, zoals wanneer het paard gereden wordt, waardoor de signalen afgedaan kunnen worden als scheefheid of ongehoorzaamheid. Toch kunnen signalen als spanning, weerstand, schrikkerigheid of problemen met bepaalde oefeningen ook uitingen van pijn zijn. Wanneer je deze gedragingen leert herkennen en bewust onder de loep neemt, kun je problemen vroegtijdig opsporen en erger voorkomen.

Sue Dyson, een bekende paardenarts en onderzoeker, zag in haar jarenlange ervaring als ruiter en dierenarts verschillende gedragingen onder het zadel voorbij komen die verbeterden wanneer de pijn aangepakt werd. Naar aanleiding van dit gegeven is zij een uitgebreid onderzoek gestart om erachter te komen wat typische signalen van pijn in bereden paarden kunnen zijn. Twee groepen paarden werden geobserveerd tijdens het werk; een gezonde groep en een groep met (licht) kreupele paarden. Uiteindelijk heeft zij 24 gedragingen vastgesteld welke duidelijk door pijn veroorzaakt kunnen worden, waarmee zij een ethogram opgesteld heeft voor gereden paarden (het Ridden Horse Pain Ethogram). Deze zie je in hieronder:

Zoals je ziet zijn dit gedragingen die regelmatig voorkomen. Gelukkig betekent het niet dat een paard direct kreupel is wanneer hij eens zulk gedrag vertoont. Uit het onderzoek bleek dat hoe meer verschillende signalen en hoe vaker deze vertoond worden, hoe groter de kans is dat een paard pijn heeft. Het herhaaldelijk veranderen van de hoofdpositie, kantelen en ver voor de loodlijn werd veel gezien bij de paarden die kreupel waren. Het hoofd achter de loodlijn werd juist meer gezien bij de paarden die gezond waren, voornamelijk omdat de paarden zo door hun ruiter gereden werden. Echter, wanneer een paard achter de loodlijn gaat zonder contact, kan dit juist duiden op pijn.

Ook signalen als het openen van de mond en zichtbaar zijn van de tong kwamen veel voor bij de kreupele paarden. Het is erg belangrijk dat dit erkend wordt, want een automatische reactie op deze signalen is het strakker aansnoeren van de neusriem. Helaas kan een te strakke neusriem stress veroorzaken, en stress kan pijn weer verergeren, waardoor het paard alleen maar oncomfortabeler wordt. Je kunt nagaan dat dit het welzijn en de prestaties niet ten goede komt!

Andere signalen die veel gezien werden bij de kreupele paarden waren onwil om vooruit te gaan, op drie sporen gaan, haastige gangen, een slechte galop, spontaan veranderen van gang, struikelen en slepen.

Wanneer moet je je nu zorgen gaan maken? In het onderzoek vertoonden de kreupele paarden gemiddeld negen verschillende signalen, tegenover gemiddeld twee in de gezonde groep. Toch was er ook een kreupel paard dat slechts vier verschillende signalen liet zien. Het ethogram geeft dus geen definitieve uitslag. Uit vervolgonderzoeken bleek verder dat paarden die hoog scoorden op (grote) wedstrijden significant minder signalen uit het ethogram lieten zien. Het is dus vooral belangrijk dat dergelijke signalen opgemerkt worden door ruiters en instructeurs, en dat deze niet direct afgedaan worden als ongehoorzaam of lastig gedrag.

Hoewel in dit onderzoek kreupele paarden zijn gebruikt voor de “ongezonde” groep, hoeven deze signalen niet per se op een kreupelheid te wijzen, maar vooral op lichamelijk ongemak. Dit kan dus ook ontstaan door bijvoorbeeld slecht passend tuig of gebitsproblemen. Vertoont jouw paard meerdere van deze gedragingen? Soms komt het inderdaad omdat het moeilijker wordt wanneer je verder komt in de training. Maar het kan ook heel goed mogelijk zijn dat het zadel niet meer past, of dat hij een lichamelijk probleem ontwikkelt. Probeer dus vooral na te gaan waarom hij iets doet, en wat je kunt doen om het comfortabeler voor hem te maken!

Dyson et al. Development of an ethogram for a pain scoring system in ridden horses and its application to determine the presence of musculoskeletal pain. Journal of Veterinary Behavior 23 (2018) 47-57

Dyson et al. Application of a Ridden Horse Pain Ethogram and Its Relationship with Gait in a Convenience Sample of 60 Riding Horses. Animals 10 (2020) 1044

5 Indooractiviteiten om je hond beweging te geven in de winter

Sat, 06 Feb 2021 19:11:52 GMT

Zijn jij en je hond echte koukleumen?

Er wordt winterweer voorspeld! De één staat ongeduldig te trappelen, terwijl de ander het liefst per direct in winterslaap gaat. Voor honden geldt dat net zo; sommigen kunnen zich de hele dag vermaken in de sneeuw terwijl andere honden een hekel hebben aan kou, sneeuw en nattigheid. Iedereen weet dat bewegen gezond is, maar wat als jij en je viervoeter liever zo dicht mogelijk bij de kachel blijven?

Beweging is voor honden net zo belangrijk als voor mensen. Beweging voorkomt niet alleen overgewicht, het houdt ook de spieren en gewrichten van je hond soepel en ondersteunt zijn algemene gezondheid! Ook al is het weer buiten niet erg aantrekkelijk, binnenshuis zijn er voldoende mogelijkheden om je hond tot bewegen aan te zetten. Sommige activiteiten vereisen bepaalde benodigdheden, maar er zijn ook mogelijkheden waarbij je niets nodig hebt!

Kies voor activiteiten die geschikt zijn voor jouw hond. Elke hond heeft zijn individuele behoeftes, sommige spelletjes zijn misschien niet geschikt voor bijvoorbeeld een hond met artrose. Daarnaast is het fijn als je hond grip heeft op de ondergrond. Heb je een gladde vloer in huis? Wees dan erg voorzichtig, want glijpartijen zijn erg belastend voor de gewrichten en spieren. Daarnaast moet hij zijn spieren extra aanspannen wanneer hij over een gladde ondergrond loopt, wat stijfheid in de hand kan werken. Het beste is om de vloer te bedekken met grote vloerkleden met antislip, zodat je hond veilig door het huis kan bewegen.

1. Snackbal

Een snackbal is een speeltje die je kunt vullen met brokjes of beloningssnoepjes, die de hond er uit kan halen door de bal te rollen. De brokjes zullen er één voor één uitvallen, zodat je hond een tijdje bezig is. Als je je hond brokken voert, kun je hem hiermee ook zijn voer geven zodat hij er wat langer mee bezig is. Er zijn verschillende varianten verkrijgbaar maar je kunt ook zelf iets maken.

2. Verstoppertje

Dit is een simpel spelletje zonder benodigdheden en iedereen kan meedoen! Honden zijn van nature vaak nieuwsgierig aangelegd en door het enthousiasme van hun baasjes duurt het vaak niet lang om dit aan te leren. Verstop jezelf met een beloning en je hond zal snel fanatiek op zoek gaan!

3. Brokjes verstoppen

Als variatie op het verstoppertje spelen kun je brokjes door het huis verstoppen. Door de verstopplekjes steeds moeilijker te maken zal je hond zijn neus goed moeten gebruiken, zodat hij mentaal ook gestimuleerd wordt.

4. Ricochet speeltje

De ricochet speeleieren van Petsafe zijn een vernuftig electronisch speeltje. Wanneer je hond het ene ei aan het onderzoeken is, begint het andere geluid te maken om de aandacht te trekken. Ideaal om je hond langere tijd te vermaken!

5. Doga

Doga, oftewel yoga samen met je hond, is helemaal hip en jullie worden er beide ook nog eens sterk en lenig van (mits goed uitgevoerd). Is yoga niks voor jou? Stabiliteitsoefeningen voor je hond maken hem ook sterker!

https://www.k9ofmine.com

Schuivend zadel; kreupel paard?

Tue, 05 Jan 2021 14:41:19 GMT

Wat doe je als het zadel maar blijft schuiven op je paard? Je trekt de singel nog een gaatje strakker, probeert een ander dekje (misschien wel met antislip), kijkt nog eens kritisch of je beugels wel gelijk zijn, de zadelpasser is geweest, maar niets lijkt te helpen.. De eindconclusie: het paard is scheef en moet meer rechtgericht worden, of hij heeft gewoon “een moeilijke rug”. Maar er is nog een mogelijkheid waar je misschien niet bij stil hebt gestaan: een (subtiele) kreupelheid aan één van de achterbenen.

Uit een pilot studie bleek dat de drukverdeling onder het zadel verandert wanneer het paard (licht) kreupel loopt met één van de achterbenen. Dankzij dit gegeven werden verdere onderzoeken opgezet om te kijken of een schuivend zadel veroorzaakt kan worden door kreupelheid. 128 paarden deden mee aan de studie, waarvan er slechts 11 niet kreupel waren. Van de 39 paarden met een schuivend zadel, waren er 37 kreupel aan één of beide achterbenen. Wanneer de kreupele ledematen verdoofd waren, was het schuiven volledig verholpen. Bij de overige twee paarden bleek het zadel slecht te passen. Wanneer er een passend zadel op deze paarden werd gelegd, schoof het zadel niet meer. In deze gevallen was het slecht passen van het zadel waarschijnlijk de oorzaak van het schuiven. Verder ontdekten de onderzoekers nog een aantal interessante feitjes. Van de 37 paarden waarbij het schuivende zadel te wijten was aan kreupelheid aan het achterbeen:

Schoof het zadel consistent naar één zijde
In 86% van de gevallen schoof het zadel in de richting van het (meest) kreupele achterbeen (in een vervolgonderzoek was dit 60%)
In 84% van de gevallen schoof het zadel maar in één rijrichting, zodra er van hand werd gewisseld bleef het zadel goed liggen
Er werd geen verband gevonden tussen de mate van schuiven en de ernst van de kreupelheid
Het zadel schoof bij alle paarden meer op voltes dan op rechte lijnen
Het zadel schoof bij alle paarden meer in galop en bij lichtrijden dan bij doorzitten
Het zadel schoof bij alle paarden meer met een lichtere ruiter
Wanneer kreupelheid niet de oorzaak van het schuiven was, schoof het zadel juist meer met een zwaardere ruiter

Opvallend was dat de meeste ruiters de kreupelheid niet herkenden bij hun paard, en zij zich verbaasden over het volledig verdwijnen van het schuiven en de verbeterde prestaties tijdens de verdoving. Dit geeft aan dat zelfs een subtiele kreupelheid de volledige manier van bewegen kan beïnvloeden.

Uit eerdere onderzoeken is al gebleken dat subtiele kreupelheden vaak niet opgemerkt worden. Popescu et al deed hier een grootschalig onderzoek naar. 82% Van de kreupelheden werd niet herkend door de eigenaar, maar de milde kreupelheden waren ook problematisch voor dierenartsen die niet getraind waren om subtiele afwijkingen op te merken. Wanneer je dus kampt met een zadelprobleem wat overeenkomt met bovenstaande kenmerken, kan het verstandig zijn om je paard eens te laten onderzoeken door een gespecialiseerd dierenarts!

L. Greve & S.J. Dyson. An investigation of the relationship between hindlimb lameness and saddle slip. Equine Veterinary Journal 45 (2013) 570–577
L. Greve & S.J. Dyson. The interrelationship of lameness, saddle slip and back shape in the general sports horse population. Equine Veterinary Journal (2014)
S. Popescu et al. The owners' assessment of lameness in working horses. Lucrari Stiintifice - Universitatea de Stiinte Agricole a Banatului Timisoara, Medicina Veterinara (2016) Vol.49 No.1 pp.170-175 ref.33

Wat is proprioceptie?

Tue, 07 Jul 2020 11:02:09 GMT

En waarom is het belangrijk?

De zogenaamde balanskussens of balance pads voor paarden worden steeds populairder. Deze kunnen gebruikt worden om ontspanning te bevorderen, en dit wordt bereikt door het beïnvloeden van de proprioceptie. Ook bij balanstraining voor honden wordt de proprioceptie aangesproken. Je hebt er waarschijnlijk wel eens van gehoord, maar wat is proprioceptie nu precies? Kort gezegd is het de sensatie van de positie en beweging van het eigen lichaam. Zonder deze feedback is onmogelijk bewegingen te coördineren. Spieren kunnen wel aangespannen worden, maar voor gecontroleerde bewegingen is de mate van aanspanning ook belangrijk. Proprioceptie zorgt ervoor dat onze hersenen weten hoeveel een spier precies aangespannen moet worden. Hoe belangrijk dit systeem is, blijkt uit het feit dat praktisch elke tak van het dierenrijk een vorm van proprioceptie ontwikkeld heeft.

In zoogdieren vinden we proprioceptoren, mechanosensorische neuronen die zich in spieren, pezen en gewrichten bevinden. Ze worden bijgestaan door andere zintuigen. Via bijvoorbeeld het zicht kunnen de hersenen visuele input krijgen van waar de ledematen zich bevinden. Ook de tast biedt informatie over de lichaamshouding, door bijvoorbeeld gebieden van rek op de huid, of contactpunten met objecten in de omgeving.

In de skeletspieren liggen de spierspoeltjes, capsules van bindweefsel met daarin gespecialiseerde intrafusale spiervezels. Deze spierspoeltjes lopen parallel aan de normale (extrafusale) spiervezels, de spiervezels die voor contractie zorgen. De uiteindes van sensorische neuronen (type Ia afferenten) wikkelen zich om de middelste gedeeltes van de intrafusale spiervezels. Wanneer de spier uitgerekt wordt, gaan deze neuronen steeds sneller signalen afgeven. Dit geeft feedback aan de hersenen over de mate van stretch van de spier.

Ook de snelheid van verandering in de rek wordt hiermee in kaart gebracht. Aan de uiteindes van de intrafusale spiervezels zitten de uiteindes van een ander type sensorische neuronen (type II afferenten). Deze neuronen meten alleen de statische rek op de spier. Wanneer de spier teveel uitgerekt dreigt te worden, sturen de afferenten heel snel signalen naar de hersenen. Ook schakelen ze in het ruggenmerg over op (alpha) motorneuronen, die ervoor zorgen dat de spier weer samengetrokken wordt en de antagonisten ontspannen.

Van de intrafusale spiervezels kunnen alleen de uiteindes contraheren. Deze contractie is voornamelijk bedoeld om de spanning op de spierspoeltjes te reguleren, en niet om spierkracht te genereren. Hiervoor ontvangen de spierspoeltjes signalen van (gamma) motorneuronen. Wanneer er zo weinig rek in de spier is dat de afferenten vanaf de intrafusale spiervezels geen signalen meer doorgeven, kunnen de gamma motorneuronen een beetje rek op deze vezels zetten zodat de hersenen weer signalen ontvangen van de afferenten. Zij zorgen dus voor fine-tuning van het systeem.

Een ander type receptor is het Golgi-peeslichaampje. Deze liggen in de overgang van spier naar pees. Ook deze lichaampjes zijn omwikkeld door het uiteinde van een sensorische neuron, dit keer de type Ib neuronen. In ontspannen toestand zijn de Golgi-peeslichaampjes inactief, de signaalfrequentie neemt toe bij spanning in de spier. Ook zij schakelen over op alpha motorneuronen en zorgen dus voor ontspanning van de betreffende spier en aanspanning van de antagonisten, in tegenstelling tot de spierspoeltjes.

Daarnaast bevinden zich in de kapsels en ligamenten van gewrichten nog verschillende types gespecialiseerde proprioceptors (zoals de lichaampjes van Ruffini en lichaampjes van Pacini). Deze zenden vooral signalen als de gewrichten richting het eind van hun bereik gaan.

De meest elementaire functie van proprioceptie is het stabiliseren van het lichaam, bijvoorbeeld wanneer een paard in een rijdende trailer staat, of een hond tijdens het kantelmoment van de wip. Maar ook tijdens beweging is proprioceptieve feedback belangrijk. Ritmische bewegingen worden gedreven door central pattern generators (CPGs). Dit zijn netwerken van neuronen die zonder input van de hersenen repetitieve bewegingen (zoals lopen, kauwen en ademen) aansturen. Om de bewegingen aan te passen aan verschillende omgevingen is proprioceptieve input nodig. Denk hierbij aan lopen op verschillende ondergronden. Proprioceptie zorgt voor de juiste timing van aan- en ontspanning van de benodigde spieren, en correcties bij een verstoring van de beweging.

Door abnormale spierspanning kan proprioceptie in de war raken. Wanneer een spier gespannen is (door bijvoorbeeld triggerpunten), zal er eerder een signaal afgegeven worden dat de maximale rek nadert, terwijl dit eigenlijk nog niet het geval is. Hierdoor zal het aanvoelen alsof bijvoorbeeld een voorbeen verder naar voren is geplaatst dan het in werkelijkheid is. Op deze manier kunnen verstoringen in de beweging ontstaan. Ook kan er miscommunicatie ontstaan tussen de proprioceptieve receptoren. Wanneer de Golgi-peeslichaampjes bijvoorbeeld overactief zijn, zal er ook te vroeg een signaal afgegeven worden dat de spier maximaal uitgerekt is.

Met een osteopathische behandeling wordt dus vaak ook de proprioceptie beïnvloed, door middel van het ontspannen van spieren, maar ook via technieken die op het zenuwstelsel werken. Voor de ruiter is proprioceptie net zo belangrijk. Wanneer er een verschil in spanning is in de schouders of armen van de ruiter, zal hij moeite hebben om zijn handen netjes naast elkaar te houden en hierdoor misschien onbewust meer druk zetten op één van de teugels. Ook kun je het gevoel hebben dat je netjes rechtop zit, terwijl je eigenlijk voorover of achterover hangt. Belangrijk dus om jezelf ook te laten onderhouden!

John C. Tuthill and Eiman Azim. Proprioception. Current Biology 28 (2018) R187–R207

Rompstabiliteitsoefeningen voor honden

Mon, 18 May 2020 10:12:00 GMT

Vier oefeningen zonder attributen om de core stability van je hond te verbeteren

Net als mensen en paarden hebben ook honden houdings- en bewegingsspieren. De houdingsspieren (de dieper gelegen buik- en rugspieren) zorgen voor rompstabiliteit in het lichaam, ook wel core stability genoemd. Zij maken van de romp een soort “vast punt” van waaruit de ledematen kunnen bewegen. Ook vangen zij de krachten op het lichaam op zodat onze lichamen niet als slappe poppen alle kanten op slingeren. De bewegingsspieren zorgen voor beweging (zoals bijvoorbeeld lopen, het hoofd bewegen). Zoals ik in het artikel over paarden al schreef:

“Houdingsspieren zijn diepgelegen en hebben korte vezels, en er lopen veel pezige structuren doorheen. Ter hoogte van de wervelkolom overbruggen ze slechts één of enkele wervelgewrichten. Bewegingsspieren hebben juist lange vezels, waardoor er veel ruimte is om samen te trekken en uit te rekken. Ze zijn meer oppervlakkig gelokaliseerd en overbruggen vaak meerdere gewrichten, zodat ze een meer globaal effect hebben. Ook bestaan deze spiergroepen uit verschillende types spiervezels, die geoptimaliseerd zijn voor de bijbehorende functie.

De houdingsspieren hebben een groter percentage aan type I vezels, oftewel de slow twitch vezels. Deze vezels kunnen langere tijd samengetrokken blijven, maar genereren niet veel kracht. De bewegingsspieren hebben een groter aandeel type II vezels (welke weer kunnen worden onderverdeeld in IIa en IIb), de fast twitch vezels. Deze vezels leveren veel kracht, maar raken ook sneller uitgeput. Wanneer de houdingsspieren niet voldoende ontwikkeld zijn, moeten de bewegingsspieren een deel van hun functie overnemen. Dit is natuurlijk niet wenselijk, omdat de bewegingsspieren hier niet voor geoptimaliseerd zijn. Er ontstaat spanning in deze spieren, wat niet alleen de functie van de spier maar ook de functie van de bijbehorende gewrichten negatief beïnvloedt. Een stijve rug en stijvere bewegingen zijn het resultaat.”

Het is dus best wel belangrijk dat je hond over sterke stabiliteitsspieren beschikt. Zwakte van deze spieren zorgt voor compensatie in andere spiergroepen, wat op de lange termijn tot blessures kan leiden. Door aan de core stability (ofwel stabiliteit) te werken, kunnen de prestaties van honden die gebruikt worden in de sport ondersteund worden. Bijvoorbeeld tijdens een breedtesprong is kracht in de wervelkolom nodig om het lichaam recht te houden. Maar ook gezelschapshonden kunnen in hun enthousiasme de vreemdste bewegingen maken, die beter opgevangen kunnen worden wanneer de houdingsspieren goed ontwikkeld zijn.

Doordat het stress van de bewegingsspieren en gewrichten haalt, kan een goede stabiliteit herstel bevorderen, bijvoorbeeld na een operatie, of discomfort door artrose verlichten. In zulke gevallen is het wel raadzaam eerst even overleg te plegen met je dierenarts voordat je aan de oefeningen begint.

Hoe weet je wanneer je stabiliteit moet trainen? Eigenlijk is het altijd nuttig om de stabiliteit te onderhouden, zodat je hond zijn lichaam ook goed blijft gebruiken wanneer je meer van hem gaat vragen. Ook zullen honden er profijt van hebben bij het ouder worden, zo blijven ze sterk en zullen deze spieren niet afzwakken. Er zijn echter ook een aantal signalen die wijzen op een slechte stabiliteit, zoals:

Moeite hebben met vierkant blijven zitten of staan; de hond verandert vaak van positie of gaat snel liggen
Moeite hebben met het veranderen van positie
Een achterhand die erg ‘slingert’
Een ‘doorgezakte’ rug
De hond is 'onhandig': hij struikelt vaak of botst tegen dingen aan

Voor honden zijn er enorm veel verschillende stabiliteitsoefeningen, je kunt er zelfs les in volgen! Ook zijn er allerlei attributen op de markt, zoals balansballen en cavaletti. Als je hierin geïnteresseerd bent, raad ik je zeker aan om eens een proefles of een workshop te volgen. Het is een superleuke manier om met je hond bezig te zijn èn hij wordt er fysiek ook nog eens beter van! Houd je het liever simpel en laagdrempelig, dan zijn hier een aantal oefeningen die je gewoon thuis, zonder benodigdheden (behalve koekjes ;) ), uit kunt voeren:

Zit naar staan: laat je hond vierkant zitten, en vanuit deze houding naar stand gaan waarbij de voorpoten op hun plek blijven. Herhaal dit 10 keer. Next level: voeg vierkant liggen toe.
Buigen richting heup: laat je hond vierkant staan, en lok hem met een koekje richting zijn heup. Houdt de positie ongeveer 5 seconden vast en laat hem dan de andere kant op buigen. Hierbij mag hij zijn poten niet verplaatsen. Doe dit 10 keer naar beide zijdes.
Poten optillen: Laat je hond vierkant staan en til één voor één zijn pootjes op. Houdt elk pootje 30 seconden vast, of bouw op naar 30 seconden als hij niet zo lang stabiel blijft. Next level: til twee diagonale pootjes tegelijk op.
Gewicht verplaatsen: Laat je hond vierkant staan, plaats aan elke kant van zijn ribbenkast een hand en wiebel hem zachtjes heen en weer. Deze beweging hoeft maar heel klein te zijn, hij mag zijn poten niet verplaatsen. Dit kun je van links naar rechts (1 minuut) en van achter naar voor (1 minuut) doen.

Probeer de hoofdpositie bij deze oefeningen neutraal (horizontaal) te laten. Wanneer je hond omhoog kijkt en zijn rug hol maakt, worden de buikspieren minder geactiveerd. Zorg voor een goede ondergrond met grip, zodat je hond niet aan hoeft te spannen om niet weg te glijden. Let er ook op dat je niet met een vermoeide hond aan de slag gaat. Je kunt deze oefeningen dagelijks doen, of een aantal keer in de week (minimaal drie keer). Je kunt per keer alle oefeningen doen, of er een aantal uitkiezen. Bouw de duur of het aantal herhalingen langzaam op, de buikspieren verzuren snel. Vijf tot tien minuten per keer hiermee bezig zijn is voldoende.

Ga ook zeker niet over de grenzen van je hond heen. Als hij bijvoorbeeld zijn heup niet kan bereiken zonder zijn pootjes te verplaatsen, houd je het koekje gewoon wat dichterbij en bouw je de oefening langzaam uit. Wanneer je merkt dat er geen vooruitgang meer is, kun je teruggaan naar één keer in de week voor onderhoud. Vooral bij het optillen van de pootjes kun je goed zien hoe de balans van je hond is en kun je deze blijven monitoren. Core stability is namelijk wel iets dat je moet onderhouden. Merk je dat hij achteruit gaat, bouw je de oefeningen gewoon weer op.

Ook het gecontroleerd aan de riem lopen heeft een positief effect op de houdingsspieren. Laat je hond rustig in een ontspannen viertakt stap lopen zonder dat je aan de riem hoeft te trekken (blijft voor sommige honden een hele opgave :) ). Als je hond van water houdt, kun je hem vervolgens door ondiep water (tot aan zijn carpus) laten lopen. Hierdoor zal hij gestimuleerd worden zijn pootjes hoger op te tillen. Wanneer je hem door dieper water (tot aan de elleboog) laat lopen, zal hij zijn spieren extra moeten gebruiken. Ook zwemmen op zich is een heel goede activiteit. Zowel de houdings- als de bewegingsspieren worden getraind, terwijl er minimale belasting op de gewrichten is!

Zink & Van Dyke. Canine sports medicine and rehabilitation. Wiley-Blackwell, 2013

Stabiliteitsoefeningen voor paarden

Mon, 11 May 2020 20:44:11 GMT

Train de core stability van je paard voor betere prestaties

Een aantal maanden geleden heb ik een ontzettend interessante dissectie onder leiding van Ivana Ruddock-Lange bijgewoond. Behalve dat het ongelovelijk leerzaam was om alle structuren in het echt te kunnen bewonderen, in plaats vanaf afbeeldingen, wist Ivana ook ontzettend veel achtergrondinformatie te vertellen. Één van de onderwerpen die meerdere keren aangekaart werd gedurende de dissectie is het verschil tussen de houdingsspieren en de bewegingsspieren. De houdingsspieren zijn betrokken bij de rompstabiliteit (ook wel core stability). Hierbij werden veel onderzoeken aangehaald, die ik thuis direct opgezocht heb en de afgelopen tijd uit heb lopen pluizen.

De houdingsspieren zijn de spieren die onze lichamen en de lichamen van onze paarden stabiliseren, om ons tegen de zwaartekracht in rechtop te houden. De bewegingsspieren zijn de spieren die ons laten bewegen (joh.. ;) ). Tijdens de dissectie was duidelijk het verschil tussen de houdings- en bewegingsspieren te zien; houdingsspieren zijn diepgelegen en hebben korte vezels, en er lopen veel pezige structuren doorheen. Ter hoogte van de wervelkolom overbruggen ze slechts één of enkele wervelgewrichten. Bewegingsspieren hebben juist lange vezels, waardoor er veel ruimte is voor samentrekken en uitrekken. Ze zijn meer oppervlakkig gelokaliseerd en overbruggen vaak meerdere gewrichten, zodat ze een meer globaal effect hebben. Ook bestaan deze spiergroepen uit verschillende types spiervezels, die geoptimaliseerd zijn voor de bijbehorende functie. De houdingsspieren hebben een groter percentage aan type I vezels, oftewel de slow twitch vezels. Deze vezels kunnen langere tijd samengetrokken blijven, maar genereren niet veel kracht. De bewegingsspieren hebben een groter aandeel type II vezels (welke weer kunnen worden onderverdeeld in IIa en IIb), de fast twitch vezels. Deze vezels leveren veel kracht, maar raken ook sneller uitgeput. Wanneer de houdingsspieren niet voldoende ontwikkeld zijn, moeten de bewegingsspieren een deel van hun functie overnemen. Dit is natuurlijk niet wenselijk, omdat de bewegingsspieren hier niet voor geoptimaliseerd zijn. Er ontstaat spanning in deze spieren, wat niet alleen de functie van de spier maar ook de functie van de bijbehorende gewrichten negatief beïnvloedt. Een stijve rug en stijvere bewegingen zijn het resultaat.

Een belangrijke houdingsspier is de m. multifidus (of mm. multifidi). Deze bestaat uit vele spierbundels die dicht langs de thoracale en lumbale wervelkolom liggen, en van de zijkant van de wervel naar het doornuitsteeksel van een voorgelegen wervel lopen (simpel gezegd). Ze vangen de krachten op de wervels op om ze op hun plek te houden. Hierdoor spelen ze een belangrijke rol in de rompstabiliteit. Uit onderzoek bij mensen is gebleken dat deze spier erg snel in volume kan afnemen in reactie op pijn. Na drie dagen werd er al een significante afname gemeten op de plek waar de pijn zich bevond. Hierdoor ontstaat lokaal een instabiliteit van de wervelkolom en asymmetrie tussen de linker en rechter multifidus. Ook wanneer de pijn weggenomen was, bleef de atrofie aanhouden, tenzij de spier door middel van oefeningen weer geactiveerd werd. Dit voorkwam ook het terugkeren van de rugpijn. Bij paarden blijkt dit ook zo te werken.

Omdat de spier zo snel in volume afneemt en rugpijn vaak voorkomt bij paarden, is de kans groot dat je paard geen optimale en/of een asymmetrische m. multifidus heeft. Gelukkig zijn er oefeningen ontwikkeld om deze spier te activeren. Dit zijn zogenaamde stabiliteitsoefeningen, of core exercises. Uit onderzoek is gebleken dat het uitvoeren van deze oefeningen drie keer per week gedurende zes weken al maximaal effect heeft. Hierna is het wel belangrijk de oefeningen zo nu en dan te blijven herhalen, voor onderhoud. Na een behandeling zijn dergelijke oefeningen eigenlijk een must, om te voorkomen dat door lokale zwakte de pijn snel weer terug komt. Maar ook als je paard (nog) geen problemen laat zien, is het goed om aan zijn stabiliteit te werken. Het optimaliseren van de houdingsspieren haalt stress van de bewegingsspieren en gewrichten, en voorkomt problemen op de lange termijn. Daarbij bevordert het de symmetrie wat de training ten goede komt.

Bij al deze oefeningen is het de bedoeling dat je paard zelf de bewegingen maakt. Het handigste is om hem met iets lekkers in de gewenste richting lokken met zijn hoofd. Ga daarbij niet over zijn grenzen; als hij niet bij zijn heup kan komen laat je hem gewoon iets minder ver buigen en probeer je dit langzaam op te bouwen. De oefeningen bestaan uit een dynamisch en een statisch deel, oftewel een bewegend en een stilstaand deel. Je paard moet dus in de gewenste richting bewegen en daarna de houding even vasthouden, zo’n vijf seconden is voldoende.

Persoonlijk vind ik de "likbakjes" het handigste werken om het paard de beweging uit te laten voeren en even vast te houden. Als je paard netjes uit je hand eet zonder je vingers mee te nemen, kun je hiervoor ook brokjes of muesli gebruiken. Zo is hij even bezig om het voer uit je hand te pakken en houdt hij automatisch die vijf seconden vast. Als je een gulzig paard hebt is het veiliger om een wortel of iets dergelijks te gebruiken. Ook kan het gebeuren dat tijdens het aanleren van de oefeningen je paard snel het voer uit je handen probeert te grissen, omdat hij denkt dat je het van hem weg wilt nemen wanneer je het voer naar de gewenste positie beweegt. Blijf dus goed op de veiligheid van je vingers letten.

Een andere optie is dat je je paard leert targetten. Hierbij leer je hem een voorwerp aan te raken (bijvoorbeeld een zweep), waarna je hem eventueel een beloning kan geven. Voor te dikke paarden, of paarden die om wat voor reden dan ook liever geen extra voer mogen, is dit ook een betere optie. Op internet is hier veel over te vinden, bijvoorbeeld: https://www.allesoverpaardenruiter.nl/targetten-leren-vrijheidsdressuur/. De oefeningen kunnen het beste direct vóór de training gedaan worden, of zonder training, zodat je niet aan de slag gaat met een vermoeide m. multifidus.

Maar om welke oefeningen gaat het nu? Hier komen ze:

Zijwaartse buigingen:

Neus richting singelgebied, hierbij kun je tegen de schouder van je paard staan en hem om je heen laten buigen
Neus richting flank, ook hierbij kun je hem om je heen laten buigen
Neus richting spronggewricht, ga hierbij achter of ter hoogte van de achterhand staan, afhankelijk van hoe ver je paard komt

Herhaal deze oefeningen vijf keer aan beide kanten.

Neerwaartse buigingen:

Neus richting borst
Neus tussen voorbenen, ter hoogte van de voorknie (carpus)
Neus tussen voorbenen, ter hoogte van de kogels

Herhaal deze oefeningen ook vijf keer.

Voorwaartse stretch:

Neus zo ver mogelijk vooruit

Deze oefening kun je gebruiken om de hals te laten ontspannen na afloop.

Probeer het paard tijdens de oefeningen zo vierkant mogelijk te houden, en probeer zoveel mogelijk te voorkomen dat hij opzij of achterwaarts stapt. In het begin zal dit misschien niet lukken, maar je zult merken dat er snel verbetering is!

Hilary M. Clayton. Core training and rehabilitation in horses. Vet Clin Equine 32 (2016) 49–71

K de Oliveira et al. Gymnastic training and dynamic mobilization exercises improve stride quality and epaxial muscle size in therapy horses. J Equine Vet Sci (2015) 35:888–93

Hoe bereken je het gewicht van je paard?

Sun, 03 May 2020 13:48:11 GMT

In sommige situaties kan het handig zijn om het gewicht van je paard te weten. Bijvoorbeeld wanneer je een supplement wilt voeren of wanneer je moet rantsoeneren omdat je paard aanleg heeft om te dik te worden, maar ook wanneer hij een wormkuur nodig heeft. De nauwkeurigste manier is natuurlijk het paard wegen, maar een dergelijke weegschaal is vaak niet voor handen. Dus moet je een zo nauwkeurig mogelijke schatting maken. Onderstaande tabellen geven een indicatie wat het gewicht ongeveer zal zijn, maar dit is wel een vrij ruwe schatting. Het gewicht bepalen op basis van alleen het ras of alleen stokmaat is erg lastig, omdat hierbij geen rekening wordt gehouden met conditie en type. Ook kan er binnen een ras veel variatie zijn.

Een andere manier is meten met een speciaal gewichtsmeetlint, welke bij de meeste ruitersportzaken verkrijgbaar zijn. Deze trek je om de borstkas en op het meetlint kun je gelijk het gewicht aflezen. Daarnaast zijn er formules opgesteld om het gewicht te berekenen. Deze kunnen soms nauwkeuriger zijn dan het gewichtsmeetlint, omdat ze met meerdere variabelen werken, zoals de borstomtrek en de stokmaat of lichaamslengte. De meest gebruikte gewichtsformule is de volgende:

borstomtrek in cm x borstomtrek in cm x lichaamslengte in cm / 11880 = gewicht in kg

Voor deze formule meet je met een normaal meetlint de borstomtrek. Leg het meetlint vlak achter de schoft en vlak achter de voorbenen, op de plek van de singel. Het meetlint trek je zo strak aan dat het goed aansluit, maar de huid niet wordt ingedrukt. Wacht tot het paard uitademt en lees dan af. Daarna meet je de afstand van het boeggewricht tot de zitbeenknobbel. Let er bij het opmeten op dat het paard ontspannen is en vierkant staat. Neem beide maten in centimeters en vul ze in in de bovenstaande formule.

Voorbeeld

Ben je niet zo wiskundig aangelegd? Bekijk dan dit voorbeeld:

borstomtrek x borstomtrek = antwoord 1

antwoord 1 x lichaamslengte = antwoord 2

antwoord 2 / 11880 = het gewicht in kg

Dus voor een pony met een borstomtrek van 175cm en een stokmaat van 145cm:

175 x 175 = 30625

30625 x 145 = 4440625

4440625/11880=374kg

Herken pijn bij je hond

Wed, 13 Nov 2019 21:48:02 GMT

7 signalen die wijzen op pijn

Omdat honden niet kunnen vertellen wanneer ze pijn hebben, is het de taak aan ons als eigenaren om de signalen op te merken die dit duidelijk kunnen maken. Sommige signalen zijn overduidelijk, zoals manken of een duidelijk zichtbare wond. Maar evenzovaak zijn de signalen zo subtiel dat ze gemist worden. Pijn is niet zwart-wit; er zit een heel gebied tussen pijnvrij en ondraaglijke pijn. Vaak zitten onze huisdieren hier ergens tussenin, waardoor de symptomen variëren in sterkte. Ook is niet elke hond even expressief qua pijnsignalen en kunnen ze op verschillende manieren reageren.

Symptomen kunnen langzaam ontwikkelen waardoor het soms lang kan duren voordat het de eigenaar opvalt. Dit geeft de hond weer de kans om een manier te vinden om met zijn pijn om te gaan, wat de signalen kan doen afzwakken. Ook wordt er soms gedacht dat dergelijke langzame veranderingen onderdeel zijn van het natuurlijke verouderingsproces. Wanneer de pijn weggenomen wordt, blijkt de hond weer zichzelf te worden. Het is dus belangrijk om je hond goed in de gaten te houden en kleine veranderingen waar te nemen. Op deze manier kan er tijdig actie ondernomen worden zodat problemen niet kunnen ontwikkelen tot een onomkeerbaar punt.

Maar wat zijn nu signalen waar je op moet letten? Eigenlijk kan elke verandering in gedrag, houding of beweging een indicator voor pijn zijn. Hier volgen enkele belangrijke signalen:

Je hond wil steeds minder graag geaaid worden

Wanneer je hond er niet meer van geniet om aangehaald te worden en het zelfs vervelend begint te vinden wanneer hij aangeraakt wordt, is de kans groot dat hij ergens pijn heeft. Dit kan vele oorzaken hebben. Denk aan een sluimerende ontsteking, een pijnlijke spier, of maagdarmklachten. Ook kan aanhoudende pijn spanning veroorzaken (lees daarover meer onderaan deze blog). Omdat de hond de pijn probeert te ontzien worden bepaalde spieren meer aangespannen, die op de lange duur stijf raken. Ook de fascia eromheen raakt stug. Fascia is een continue structuur die door het hele lichaam is verweven en alle organen, spieren, botten en gewrichten bedekt en hun bewegingen mogelijk maakt. Het is een actief weefsel en via deze weg kan spanning zich steeds verder uitbreiden. Aanrakingen kunnen dus steeds minder prettig voor je hond worden, waardoor hij zich terug gaat trekken.

Veranderingen in houding, beweging en uitstraling

Het vroeg opsporen van kleine veranderingen in houding en beweging kunnen veel problemen voorkomen, of voorkomen dat ze ernstig worden. Dit kan bijvoorbeeld een indicator zijn van beginnende artrose, een veelvoorkomende aandoening bij honden. Wanneer er vroegtijdig maatregelen genomen worden, zoals supplementen en aangepaste beweging, kan dit veel schade voorkomen.

Maar denk bij een verandering in de beweging niet alleen aan spier- of gewrichtsproblemen. Pijn in een orgaan kan uiteindelijk ook de beweging beperken en de houding beïnvloeden, doordat spanning zich door het lichaam verspreidt. Buikpijn kan er bijvoorbeeld voor zorgen dat een hond bol gaat staan. Wanneer je je hond bekijkt, let er dan goed op of hij zijn gewicht evenredig verdeelt over allevier zijn poten als hij staat. Wanneer hij zit, kijk dan of hij op beide billen zit in plaats van (iets) meer op één zijde.

De beweging kan je ook veel vertellen. Wanneer je hond bijvoorbeeld steeds vaker gaat telgangen, is de kans groot dat er iets mis is. Ook plotselinge veranderingen van voorkeurshoudingen tijdens zitten of liggen (slapen) kunnen signalen zijn van een probleem. Verder kan de uitstraling veel zeggen. Heeft je hond meestal een bezorgde/gestresste/oncomfortabele blik, dan kan het zijn dat hij niet prettig in zijn vel zit..

Je hond wordt "lui"

Vroeger kreeg je hond geen genoeg van zijn bal, maar tegenwoordig is hij te lui om hem op te halen. Je hond kan makkelijk zelf op de bank of in de auto springen, maar hij wacht liever totdat jij hem optilt. Hij neemt niet meer de moeite om je te begroeten als je thuiskomt. Of je moet alle zeilen bij zetten om hem mee te krijgen op een wandeling. Natuurlijk wordt dit allemaal minder wanneer je hond stokoud is, maar voor die tijd kan het ook zeer zeker een indicatie van pijn zijn.

Bepaalde bewegingen kunnen bijvoorbeeld de pijn verergeren waardoor je hond beweging het liefst zoveel mogelijk vermijdt. Ook is het mogelijk dat je hond door de pijn niet meer lekker in zijn vel zit en het plezier in spelen en wandelen verliest. Verder zorgt pijn ervoor dat je hond sneller vermoeid raakt en meer slaap nodig heeft.

Verminderde eetlust

Een verminderde eetlust kan een symptoom van een zieke hond zijn. Serieuze aandoeningen zoals lever- en nierproblemen kunnen een verminderde eetlust veroorzaken. Verder zal pijn in zijn mond of aan het gebit je hond ervan weerhouden te eten. Maar ook chronische pijn kan ervoor zorgen dat je hond langzamerhand minder gaat eten. Het is in alle gevallen een goed plan om je hond te laten onderzoeken.

Obsessief likken

Het is normaal voor honden om zichzelf te poetsen, maar wanneer een hond obsessief begint te likken kan er iets aan de hand zijn. Let vooral op wanneer een hond constant dezelfde plek likt. Honden likken pijnlijke plekken, zoals wonden, maar ook wanneer de pijn intern is.

Hijgen

Hijgen is normaal hondengedrag, bijvoorbeeld wanneer je je hond net lekker hebt laten uitrazen. Maar wanneer je hond (zwaar) hijgt terwijl hij niks gedaan heeft, is er een kans dat hij oncomfortabel is of last heeft van stress, wat ook door pijn veroorzaakt kan worden. Een ander signaal is het oppervlakkig hijgen. Dit kan wijzen op een pijnlijke ademhaling.

Agressie

Pijn kan de gemoedstoestand van je hond beïnvloeden. De hond kan geïrriteerd, prikkelbaar of zelfs agressief reageren. Dit kan plotseling of langzamerhand ontstaan. In acute gevallen is het vaak wel duidelijk dat het om pijn gaat, maar houdt ook langzame gedragsveranderingen in de gaten. Ook dan kan blijken dat er pijn in het spel is, en bij het wegnemen ervan zal je hond weer zichzelf worden.

Wat is pijn?

Laten we eens onderzoeken wat pijn nu precies is. Als je niet zo biologisch aangelegd bent mag je dit stukje achterwege laten ;) Pijn is het resultaat van de interpretatie van een nociceptieve stimulus. Onder nociceptie verstaat men de fysieke processen in reactie op een (mogelijk) schadelijke stimulus. De volgende componenten zijn hierin belangrijk:

Primaire afferenten (afferenten zijn zenuwvezels die informatie naar de hersenen sturen)
Ruggenmerg (de dorsale hoorn om precies te zijn)
Secundaire afferenten
Thalamus
Verdere verwerkingscentra in de hersenen

De primaire afferenten van het nociceptieve proces zijn zenuwvezels, die nociceptoren genoemd worden. Deze reageren op schadelijke stimuli, zoals mechanische stimuli (knijpen, extreme druk), thermische stimuli (hitte of kou), en chemische stimuli (bijtende stoffen). Ze bevinden zich in de huid, spieren, pezen, organen, fascia, botten en gewrichten. Primaire afferenten kunnen worden onderverdeeld in verschillende typen:

Aβ vezels, dit zijn dikke gemyeliniseerde vezels met een snelle prikkeloverdracht en reageren op stimuli met een lage drempelwaarde
Aδ vezels, dit zijn dunne gemyeliniseerde vezels en kunnen reageren op stimuli met een lage of hoge drempelwaarde. De vezels met een hoge drempelwaarde zijn nociceptoren.
C vezels, dit zijn langzame ongemyeliniseerde vezels en reageren op prikkels met een hoge drempelwaarde. Dit zijn ook nociceptoren.

De dikte van de vezel en de hoeveelheid myeline om de vezel bepalen de snelheid van de prikkeloverdracht. De Aδ nociceptoren signaleren de primaire pijn, een scherpe, kortdurende pijn die snel wordt geregistreerd in de hersenen. Ook wordt met deze pijn duidelijk aangegeven waar het letsel zich bevindt. De primaire pijn heeft een informatieve functie. Secundaire pijn wordt door de C vezels geregistreerd en is meer diffuus. Deze pijn heeft als functie om het gedrag van het individu te veranderen om verdere schade te voorkomen. Denk maar eens aan een keer dat je je gesneden hebt. Als eerste voel je een scherpe pijn en je weet direct waar je je gesneden hebt. Daarna volgt een doffere pijn in het hele gebied rondom de wond.

De nociceptoren maken verbinding met secundaire afferenten in het ruggenmerg. Secundaire afferenten maken verbindingen met andere zenuwvezels die substanties afgeven die de pijn kunnen verergeren of juist kunnen doen afnemen. Welke precies afgegeven worden hangt af van de situatie, in gevaarlijke situaties moet pijn afgezwakt worden zodat je jezelf beter zou kunnen verdedigen of vluchten. Wanneer er geen gevaar dreigt kan een heftigere pijn juist functioneel zijn om te zorgen dat je rust houdt.

Ook kunnen de secundaire afferenten verbindingen maken met zenuwvezels die betrokken zijn met reflexen, zoals je hand terugtrekken als je iets heets aanraakt. Dit heb je vaak al gedaan voordat je de pijn waarneemt. Uiteindelijk maken de secundaire afferenten een verbinding met een zenuwvezel die naar de thalamus (een hersengebied waar alle sensorische informatie -behalve reuk- binnenkomt) projecteert. In de thalamus wordt het signaal beoordeeld en naar het juiste hersengebied doorgestuurd.

Een schadelijke stimulus zorgt ook voor activatie van motorneuronen (deze sturen spieren aan), wat leidt tot hypertonie van de bijbehorende spier(en), het gewricht en het omringende fasciale weefsel. Dit leidt tot een verminderde doorbloeding van het gebied met als resultaat een lokaal zuurstofgebrek (hypoxie) en gebrek aan voedingsstoffen. De chemische omstandigheden van het weefsel veranderen en dit triggert opnieuw de C vezels en de hele bijbehorende cascade.

Normaalgesproken is het lichaam in staat om deze cirkel te doorbreken. De Aβ en Aδ vezels kunnen de C vezels overrulen, omdat zij sneller prikkels geleiden. Bepaalde osteopatische technieken zijn op dit principe gebaseerd. Wanneer de omstandigheden dit niet mogelijk maken, bijvoorbeeld wanneer er geen rust wordt genomen of door een verminderde weerstand, blijven de C vezels de pijn in stand houden. Daarnaast kan langdurige of heftige pijn voor centrale sensitisatie zorgen. In dit geval ontstaan er chemische veranderingen rondom de secundaire afferenten die ervoor zorgen dat er pijnsignalen naar de hersenen gestuurd blijven worden, zonder dat de oorspronkelijke pijnstimulus nog aanwezig is. Ook hier kan osteopathie nuttig zijn. Zorg er dus voor dat je altijd adequaat op pijn reageert!

Feit blijft dat het nooit meer dan onze interpretatie van bepaalde signalen zal zijn. We kunnen het simpelweg niet vragen, wat het soms erg lastig kan maken. Ten tijde van deze update (2025) is mijn Ylva ruim 11 jaar. In 2020 zijn we er per toeval achter gekomen dat ze spondylose heeft. Er werd een röntgenfoto van haar romp gemaakt om te controleren op uitzaaiingen naar aanleiding van melkkliertumoren. De dierenartsen vonden de spondylose toen al dermate fors dat ik maar moest nadenken of ik haar nog wilde laten opereren voor de tumoren. Maar zij kenden Ylva in het dagelijks leven natuurlijk niet; op dat moment vond ik haar niet tonen alsof ze last van haar rug had dus hebben we de operatie doorgezet.

Recent is er weer een melkklier verwijderd vanwege een bultje (wat achteraf gelukkig een vetbult bleek te zijn) en is er ook weer een foto van haar romp gemaakt. De dierenarts belde mij om te overleggen omdat er mogelijk uitzaaiingen te zien waren, of ik de operatie alsnog door wilde laten gaan. Ook meldde ze er nog even bij dat de spondylose er niet beter op was geworden, en dat er flink artrose op praktisch elke overgang rib/ribkraakbeen ontwikkelt. Verder wordt er tijdens haar seniorenconsult altijd op gewezen dat ze stijfjes loopt. Ondanks dat ik zelf niet het idee heb dat ze (veel) pijn heeft, doet het me soms toch twijfelen. Een collega dierenarts-osteopaat vertelde laatst dat lang niet elke eigenaar het doorheeft dat zijn/haar hond pijn heeft, en dat ze honden soms enorm op zag knappen nadat deze op pijnstilling was gezet. Mis ik dan misschien ook pijnsignalen, omdat ze er heel langzaam ingeslopen zijn? Of wil ik het (onbewust) misschien niet zien?

Na de laatste operatie heb ik voor 3 weken pijnstilling meegekregen. Hiermee zag ik echter geen verandering in haar beweging en/of gedrag. Aan de ene kant is dit natuurlijk positief, maar aan de andere kant helpt ook niet elke pijnstiller even goed bij een bepaalde klacht of bepaald individu. Het blijft dus gissen. Ik hou me dus maar vast aan het feit dat ze nog steeds lange wandelingen kan en wil maken, vrolijk toont, altijd even komt kijken als de koelkast opengaat, en over het algemeen een zachte blik heeft ��

Bear, M.F., Connors, B.W., Paradiso, B.W., (2016) Neuroscience: Exploring the Brain. 4th ed. Wolters Kluwer
Hendelman, W.J., (2000) Atlas of functional neuroanatomy. CRC Press LLC

Hoe de neusriem de prestaties van je paard beïnvloedt

Wed, 06 Nov 2019 13:08:05 GMT

Hoe strak maak jij de neusriem vast?

Denk jij er eigenlijk bij na als je de neusriem van je paard vastmaakt? Of snoer je het ding op de automatische piloot vast? Hoe strak of los hoort hij eigenlijk? De meesten van ons zijn waarschijnlijk begonnen met paardrijden op een manege, waar we allemaal geleerd hebben dat er nog twee vingers tussen de neusriem moeten passen. Ook in de vele boeken over paardrijden wordt dit als standaard genoemd. Dit is alleen niet een erg duidelijke bepaling, want niet iedereen heeft even dikke vingers.

De opkomst van de aansnoerneusriem zorgt ervoor dat steeds meer mensen de neusriem op het strakst mogelijke gaatje vastmaken. Dit kost namelijk maar weinig kracht, dus misschien heb je niet eens door dat hij eigenlijk best wel strak zit. Een strakke neusriem maakt het openen van de mond, knarsetanden en de tong over het bit slaan onmogelijk. Deze gedragingen worden als tekenen van verzet gezien, wat niet gunstig is voor de score in dressuurproeven. Ook hebben veel ruiters het gevoel dat ze meer controle hebben wanneer het paard de mond niet kan openen. Al deze ontwikkelingen hebben de laatste jaren ook de interesse van het wetenschappelijk onderzoek getrokken. In deze blog wil ik de uitkomsten daarvan bespreken, en uitleggen waarom het toch beter is om (je voelde het al aankomen ;) ) de neusriem niet te strak vast te zetten. We beginnen met een stukje anatomie!

Er lopen vele zenuwen en bloedvaten zeer oppervlakkig onder de huid van het paardenhoofd. Twee belangrijke zenuwen zijn de nervus trigeminus en de nervus facialis. De n. trigeminus is de grootste hersenzenuw en verzorgt de sensibele innervatie voor een groot deel van het hoofd, en stuurt de kauwspieren aan. De n. facialis stuurt de gezichtsspieren aan en heeft dus vooral een motorische functie. Beide hebben vele vertakkingen (zie afbeelding hieronder).

Zenuwen zijn omgeven door drie lagen fascia (vliezen van bindweefsel). De individuele vezels zijn omwikkeld door het endoneurium, welke bundels vormen die omgeven worden door het perineurium. Het perineurium functioneert ook als bloed-zenuw-barrière. Bij grote zenuwen bundelen deze weer samen binnen een vlies die we het epineurium noemen. Fascia is een doorlopende structuur, en de drie lagen lopen dan ook over in het omgevende bindweefsel (fascia). Het epineurium is rijkelijk voorzien van bloedvaatjes, die het perineurium en endoneurium en de zenuwvezels van voedingsstoffen voorzien. Ook worden deze drie lagen sensibel geïnnerveerd, en wel door de nervi nervorum. Dit zijn nociceptors, oftewel zenuwen die reageren op pijnlijke stimuli. Een voorbeeld van zo’n pijnlijke stimulus is teveel druk. Het is dus niet moeilijk voor te stellen dat een strakke neusriem pijnlijk kan zijn.

Een onderzoek uit 2016 concludeerde dat een strakke neusriem inderdaad stress veroorzaakte. Er werden 12 paarden geobserveerd waarbij ze elke dag een andere “behandeling” kregen: een losse neusriem, een neusriem waar twee vingers onder pasten, een neusriem waar één vinger onder paste, of een neusriem waar geen ruimte meer over was. In het laatste geval stegen de hartslag en de oogtemperatuur, en daalde de hartslagvariabiliteit, alle indicatoren voor fysiologische stress. Dit is waarschijnlijk niet alleen het gevolg van fysiek ongemak, maar ook van mentaal ongemak. De onderzoekers zagen namelijk ook dat wanneer de neusriem werd verwijderd, deze paarden opvallend vaak gaapten, kauwden en slikten. Deze gedragingen zijn niet mogelijk met een strakke neusriem.

Uit andere onderzoeken is gebleken dat een aansnoerneusriem een druk uitoefent welke in mensen in verband is gebracht met zenuwschade. Een kanttekening hierbij is dat het risico op schade verlaagt wanneer de druk tussentijds afneemt. Onder een neusriem wordt tijdens de bewegingscycli van de gangen geen constante druk gemeten maar eerder pieken. Dit heeft ook effecten elders in het lichaam. Doordat er geen constante druk maar piekbelasting optreedt tijdens de bewegingscycli, zal het paard zijn beweging aanpassen om deze pieken te vermijden.

Het onderzoeksteam van Rachel Murray ontwierp een hoofdstel dat piekbelasting onder het kopstuk en de neusriem vermijdt. Dit resulteerde in verbeterde gangen. Verder bleek dat het strakker aansnoeren van de neusriem het risico op laesies aan de mond verhoogt. Bij paarden is de bovenkaak breder dan de onderkaak. De bovenste kiezen steken daardoor uit ten opzichte van de onderste kiezen. Wanneer je de neusriem strak aantrekt, wordt de binnenkant van de wang tegen de rand van de bovenkiezen aangedrukt, wat beschadigingen aan het wangslijmvlies kan veroorzaken.

De pijn, stress en spanning komen de prestaties van je paard dus niet ten goede. Daarnaast is er ook een direct gevolg; wanneer het paard ontspant en nageeft zakt de onderkaak naar voren. Deze beweging wordt door het aansnoeren van de neusriem in toenemende mate beperkt.

Maar wat is nu eigenlijk de omvang van dit probleem? Bij metingen gedaan op belangrijke wedstrijden (nationale kampioenschappen en internationale wedstrijden in België, Ierland en Engeland) bleek dat bij 44% van de paarden de neusriem zo strak aangesnoerd was dat er niets onder paste, en bij slechts 7% was er ruimte voor twee vingers of meer. Deze tendens zet zich voort op de kleinere wedstrijden op lagere niveaus. Hier was het in 76% van de gevallen niet mogelijk om twee vingers onder de neusriem te krijgen, waarvan wederom 44% tot het strakst aangesnoerd was.

Uit voorgaande onderzoeksresultaten kunnen we concluderen dat er minstens enige ruimte onder de neusriem moet zitten, om stress en pijn te voorkomen. Kortom, op alle niveaus wordt bij bijna de helft van de paarden de neusriem tè strak aangesnoerd. Ik hoop dat je hiermee weer een beetje bewuster bent geworden van de effecten van soms ogenschijnlijk simpele dingen op de gezondheid en prestaties van onze paarden!

Casey et al (2013) A preliminary report on estimating the pressures exerted by a crank noseband in the horse
Doherty et al (2017) Noseband Use in Equestrian Sports - An International Study
Curran et al (2019) Performance enhancing or unnecessary pressure?
Murray et al (2015) A bridle designed to avoid peak pressure locations under the headpiece and noseband is associated with more uniform pressure and increased carpal and tarsal flexion, compared with the horse’s usual bridle
Fenner et al (2016) The Effect of Noseband Tightening on Horses’ Behavior, Eye Temperature, and Cardiac Responses

Geluidsangst bij honden, wat kan osteopathie hierin betekenen?

Wed, 16 Oct 2019 18:43:46 GMT

Hoe kan osteopathie helpen bij geluidsangst?

Wat is geluidsangst?

Geluidsangst of geluidsgevoeligheid is een bekend gedragsprobleem bij honden, waarbij honden negatief reageren op (harde) geluiden. Studies tonen uiteenlopende prevalenties, variërend van 49% tot 73%. Honden kunnen angstig reageren op allerlei verschillende geluiden maar de meest voorkomende geluiden waarop gereageerd wordt zijn vuurwerk, onweer, schoten, en motorgeluiden. Gedragingen die zij laten zien zijn onder andere rusteloosheid, trillen/beven, ijsberen, schrikachtigheid, hijgen, kwijlen, proberen zich te verstoppen, zelfbeschadiging en slopen.

Hoe kan geluidsangst door pijn veroorzaakt worden?

Bij mensen is geluidsgevoeligheid aangedragen als indicator voor pijn. Pijn veroorzaakt veranderingen in het zenuwstelsel. Het pijnsignaal wordt naar de hersenen gestuurd via zenuwen die door pijnlijke stimuli geactiveerd worden, de nociceptors. Nociceptors kunnen reageren op mechanische (bijvoorbeeld knijpen), thermische (hoge of lage temperaturen) of chemische (bijvoorbeeld een bijtende stof) stimuli. Unimodale nociceptors reageren op slechts één type stimuli, waar polymodale nociceptors op meerdere types kunnen reageren. Pijn is een waarschuwingssignaal om het individu te beschermen tegen schadelijke invloeden. Wanneer pijn aanhoudt, wordt de gevoeligheid van polymodale nociceptors verhoogd. Dit wordt perifere sensitisatie genoemd en is bedoeld om verder gebruik en dus verdere beschadiging van de aangetaste structuren te voorkomen.

Echter kunnen de neuronen in het centrale zenuwstelsel (het ruggenmerg en de hersenen) ook een verhoogde gevoeligheid vertonen. Dit wordt centrale sensitisatie genoemd. Centrale sensitisatie omvat onder andere een veranderde verwerking van sensorische prikkels, dysfunctie van pijnverlichtende signalen en verhoogde activiteit van nociceptors. Centrale sensitisatie kan op verschillende manieren ontstaan, en één ervan is aanhoudende perifere sensitisatie. Dit triggert het vrijkomen van ontstekingsbevorderende cytokines die een reactie kunnen uitlokken in het centraal zenuwstelsel.

Het resultaat is een verhoogde gevoeligheid voor allerlei perifere stimuli, zoals mechanische stimuli en chemische stimuli, maar ook licht en geluid. De belastbaarheid van de zintuigen kan hierdoor dus aanzienlijk verlagen. Centrale sensitisatie wordt vaak aangetroffen bij mensen met chronische musculoskeletale pijn.

Een recente studie heeft aangetoond dat musculoskeletale pijn bij honden mogelijk ook een verhoogde gevoeligheid voor geluid kan veroorzaken. De onderzoekers vergeleken twee groepen van elk tien honden met geluidsgevoeligheid. Bij honden in de ene groep waren geen musculoskeletale aandoeningen gevonden (de controle groep) en bij de honden in de andere groep wel (de "clinical case" groep).

De honden in beide groepen reageerden hetzelfde op de voor hen nare geluiden, bijvoorbeeld door te hijgen, verstoppen en beven. Een belangrijk verschil tussen beide groepen was het ontstaan van het probleem; in de controle groep begon de geluidsgevoeligheid gemiddeld op de leeftijd van 2 jaar en 8 maanden, terwijl in de clinical case groep de geluidsgevoeligheid gemiddeld op 6,5 jaar ontstond. De mogelijke oorzaak hiervan is dat gedurende het leven van de hond een musculoskeletale aandoening ontstaat, waarna de geluidsgevoeligheid getriggerd wordt.

Verder vormden in de controlegroep harde geluiden in het algemeen niet zozeer het probleem, maar vaker specifieke geluiden (bijvoorbeeld alleen vuurwerk, of alleen het geluid van wind). In de clinical case groep werden alle honden door àlle harde geluiden getriggerd. Dit wijst op ongemak/pijn door geluid, veroorzaakt door centrale sensitisatie. Ook is het mogelijk dat de musculoskeletale pijn verergert omdat de hond aanspant als reactie op hard geluid.

Na pijnbestrijding bij honden in de clinical case groep verbeterde het gedrag. Helaas hebben de onderzoekers geen pijnbestrijding toegepast in de controlegroep, want hoewel er geen muskuloskeletale aandoening gevonden kon worden, is dit geen garantie voor een pijnvrije hond.

Wanneer naar de osteopaat?

Wanneer je hond last heeft van geluidsangst of geluidsgevoeligheid, kan het dus nuttig zijn om te laten controleren of je hond pijn heeft. Een dierenarts kan hierbij van betekenis zijn, maar een behandeling door een osteopaat kan hierin ook zeker van nut zijn. Een osteopaat behandelt het hele lichaam en maakt spanningen in alle weefsels los, zodat je hond vrijuit kan bewegen. Bij chronische pijn zijn vaak spanningen in bijvoorbeeld de spieren of fascia (bindweefsel) gemoeid, welke door een osteopaat zeer goed behandeld kunnen worden.

Wanneer je hond op latere leeftijd geluidsangst ontwikkelt, en reageert op harde geluiden in het algemeen, kan dit dus wijzen op pijn. Echter kan gedurende de tijd de angst voor geluiden ook aangeleerd raken, en is alleen het wegnemen van de pijn niet meer voldoende. In dat geval kan het ook nuttig zijn om een gedragsspecialist te raadplegen. Maar ook een hond waarbij op jonge leeftijd al geluidsgevoeligheid is ontstaan, kan later in zijn leven pijn krijgen wat zijn geluidsgevoeligheid weer kan verergeren. Bij deze honden is het ook nuttig om hen zo nu en dan te laten controleren en, indien nodig, te laten behandelen door een osteopaat. In beide gevallen kan het dus een probleem zijn met meerdere facetten die aangepakt dienen te worden.

Lopes et al. Noise Sensitivities in Dogs: An Exploration of Signs in Dogs with and without Musculoskeletal Pain Using Qualitative Content Analysis. Front. Vet. Sci. (2018) 5:17
Nijs et al. Recognition of central sensitization in patients with musculoskeletal pain: Application of pain neurophysiology in manual therapy practice. Manual Therapy 15 (2010) 135–141
Storengen et al. Noise sensitivity in 17 dog breeds: Prevalence, breed risk andcorrelation with fear in other situations. Applied Animal Behaviour Science 171 (2015) 152–16

Tips om het rantsoen van je paard te optimaliseren!

Wed, 09 Oct 2019 18:37:15 GMT

Wat voer jij je paard en waarom?

Binnen de osteopathische filosofie wordt niet alleen aandacht besteed aan het lichaam zelf, maar ook aan welzijn in de breedste zin. Hieronder valt naast bijvoorbeeld psychisch welzijn ook het dieet. Het samenstellen van het optimale dieet voor je paard kan een behoorlijke uitdaging zijn. Naast de verschillende soorten ruwvoer is er nog een enorm scala aan krachtvoer en supplementen beschikbaar. Verder het is niet alleen wàt, maar ook hóe en hoeveel je voert. Hoe weet je wat het beste is voor jouw paard? In dit artikel zal ik je door de wereld van paardenvoeding proberen te loodsen!

Ruwvoer

Zoals waarschijnlijk wel bekend, hoort ruwvoer de basis van het dieet te vormen. Ruwvoeders zijn belangrijk voor het functioneren van het maagdarmkanaal, maar ook voor het voorzien in de behoefte van natuurlijk voedergedrag. Onder natuurlijke omstandigheden besteedt een paard zo’n 15 tot 18 uur per dag aan eten. Het maagdarmkanaal is hierop ingesteld, het paard heeft een relatief kleine maag en de verschillende verteringssappen sijpelen continu het verteringsstelsel in.

Hieronder valt ook maagzuur, dat constant door de maag aangemaakt wordt. Om irritatie aan de maagwand te voorkomen is het belangrijk dat er steeds een hoeveelheid voedsel in de maag is, zodat het maagzuur daarop in kan werken in plaats van de maagwand. Het constant kauwen zorgt dat er voldoende speeksel wordt geproduceerd om het maagzuur enigszins te neutraliseren. Per kilo ruwvoer wordt er zo’n zes liter speeksel geproduceerd, tegenover zo’n twee liter per kilo krachtvoer. Voor het functioneren van het verteringsstelsel is dan ook minimaal 1kg droge stof (DS)per 100 kg lichaamsgewicht (LG) nodig. Verder wordt een paard gemiddeld 45minuten bezig gehouden met een kilo ruwvoer, terwijl een kilo krachtvoer na 10 minuten (of nog sneller) wel verdwenen is.

Afhankelijk van het type paard (sobere paarden en pony’s hebben over het algemeen minder nodig dan warmbloedige types) en de hoeveelheid beweging die hij krijgt, geef je 1 tot 2 kg DS per 100 kg LG. Voor de meeste paarden zal de hoeveelheid ergens tussen de 1 en 1,5 kg DS per 100 kg LG liggen. Belangrijk hierbij is om het streefgewicht als uitgangspunt te nemen, als je paard namelijk te dik is blijft hij structureel teveel energie binnenkrijgen en andersom.

Hooi heeft een droge stofgehalte van circa 80-85%, voor kuil is dit 55 tot 75%. Als voorbeeld nemen we een warmbloedpaard met een streefgewicht van 600kg dat lichte arbeid verricht. Voor dit paard is 1,25kg DS per 100kg LG gewenst, dus 1,25x6= 7,5kg DS. Het hooi heeft een geschat droge stofgehalte van 85%, dus 7,5:0,85=8,8 kg hooi per dag. In deze berekening zitten al een aantal onzekerheden, namelijk het streefgewicht is bij paarden meestal een schatting en ook het basaalmetabolisme is niet exact bekend.

Daar komt nog bij dat ook de voedingswaarde van het ruwvoer kan variëren. Hierbij kun je als vuistregel gebruiken dat over het algemeen zacht, fijn ruwvoer met veel blad en weinig bloeipluimen een hogere energiewaarde heeft dan hard, stengelig ruwvoer met veel bloeipluimen. Blijf dus vooral ook goed kijken naar hoe je paard eruit ziet.

Het is dus belangrijk om het type ruwvoer op het type paard aan te passen; een sober paard krijgt misschien nog teveel energie binnen bij 1 kg DS per 100kg LG van een ruwvoer met hoge energiewaarde. Het is beter om een dergelijk paard een ruwvoer met lage energiewaarde te geven. Zo kan hij een grotere hoeveelheid opnemen zonder te dik te worden, wat beter is voor het maagdarmkanaal, en is hij langer bezig met eten wat beter aansluit bij het voedergedrag. Paarden die veel energie nodig hebben (of over voldoende zelfbeheersing ;) beschikken) kun je ook gerust onbeperkt ruwvoer aanbieden.

Wanneer je paard op de wei staat, is het lastig te bepalen wat hij binnenkrijgt. Tijdens studies zijn er uiteenlopende hoeveelheden gemeten van 1,4 kg DS per 100 kg LG per dag tot 2,9 kg DS per 100 kg LG per dag. Eigenaren zijn geneigd om paarden die te dik worden beperkt weidegang te geven, maar uit studies is ook gebleken dat paarden in de eerste uren veel sneller eten, en zo in de eerste 4 uur weidegang al 55% van hun dagelijks benodigde energiehoeveelheid naar binnen kunnen werken. In deze gevallen kan een graasmasker een uitkomst zijn, welke de grasopname tot 83% kan reduceren.

Het is dus belangrijk om altijd je paard in de gaten te blijven houden en, indien nodig, de hoeveelheid ruwvoer aan te passen of een ruwvoeder met een andere energiewaarde te kiezen.

Krachtvoer

Er zijn inmiddels vele soorten krachtvoer op de markt in allerlei verschillende samenstellingen. Krachtvoeders bevatten eigenlijk altijd een premix, oftewel een mix met (synthethische) vitaminen en mineralen. Krachtvoer hoort een aanvullend voer te zijn voor bijvoorbeeld extra energie en vitaminen. Omdat de bodem in Nederland niet overal voldoende voedingsstoffen kan leveren, ontstaan er vaak tekorten in bepaalde vitamines en mineralen wanneer het paard enkel ruwvoer tot zijn beschikking heeft. Vooral zink, koper, en selenium komen te weinig in de Nederlandse bodem voor.

In hooi en kuil lopen te waardes van caroteen (benodigd voor de aanmaak van vitamine A) en vitamine E gedurende de tijd terug, dus wanneer je paard geen vers gras tot zijn beschikking heeft ontstaat er ook een risico op vitamine E en A tekort. Om deze tekorten aan te vullen moet je algauw meerdere kilo’s krachtvoer aanbieden, terwijl dit voor de meeste paarden veel te veel is.

Tot en met Z niveau zou ruwvoer voornamelijk moeten kunnen voorzien in de energiebehoefte. In zulke gevallen kun je kiezen voor een balancer. Dit is een vitaminebrokje waarvan je, afhankelijk van het merk, zo’n 50 tot 200 gram voert om in de vitamine en mineralenbehoefte te voorzien. Ook kun je verse toevoegingen gebruiken om in vitaminen en mineralen te voorzien. Dit is een mooie manier om vitaminen en mineralen in hun natuurlijke vorm aan te bieden.

De verpakking van het krachtvoer hoort altijd voorzien te zijn van een analyse. Hier kun je de gewaarborgde gehaltes aflezen voor Ewpa (energiewaardepaard), RE (ruw eiwit), VREP (verteerbaar ruw eiwit), RV (ruw vet), RC (ruwe celstof), suiker, en zetmeel. Kortgezegd geeft vet veel en langzame energie, en suiker en zetmeel snelle, explosieve energie. Een hoog percentage ruw vet is dus geschikter voor duursporten, paarden die van zichzelf al heet genoeg zijn, of magere paarden. Een hoog aandeel suiker en zetmeel is geschikter voor topsportpaarden, ren- en drafsport, springpaarden, of paarden die wel een beetje meer pit mogen hebben. Let er echter wel op dat je niet overdrijft; eigenaren zijn geneigd om de intensiteit van het werk dat hun paard verricht te hoog in te schatten. Zoals gezegd, zou ruwvoer tot en met Z niveau de voornaamste energiebron moeten zijn.

De eiwitten, vetten, suikers en zetmeel worden voornamelijk verteerd en opgenomen in de dunne darm, echter kan deze maar beperkte hoeveelheden aan. Onverteerde voedingsstoffen komen in de dikke darm terecht, waar ze gefermenteerd worden. Vooral een teveel aan onverteerd zetmeel in de dikke darm zorgt voor een verlaging van de pH. Dit kan het microbioom aantasten en heeft negatieve effecten op de vertering in de dikke darm. Ook heeft een paard dus een relatief kleine maag. Zorg er daarom voor dat je een pony nooit meer dan één kg krachtvoer per voerbeurt geeft, en een paard nooit meer dan twee kg.

Voerschema

Zoals eerder al genoemd, graast een paard normaal gesproken ongeveer 15 uur per dag, en heeft de maag voedsel en speeksel nodig om het maagzuur dat continu geproduceerd wordt te bufferen. Zorg er om deze reden voordat je paard nooit langer dan zes uur, maar liefst vier uur, zonder eten staat. Pas de voerbeurten ook aan op je trainingstijden (of de trainingstijden op de voerbeurten). Na het voeren van krachtvoer stijgt de bloedsuikerspiegel door opname van suikers en zetmeel. Als reactie hierop wordt er meer insuline afgegeven. Insuline verlaagt het glucosegehalte in het bloed en remt processen die energie leveren, zoals lipolyse (omzetting van vet in energie) en glycogenolyse (omzetting van glycogeen in glucose). Deze effecten zijn niet gunstig voor de training en zijn mogelijk tot vijf uur na de krachtvoeropname. Een kleine hoeveelheid ruwvoer levert geen nadelige gevolgen op, en werkt zelfs beschermend voor de maag. Dit is zeker belangrijk als je paard gevoelig is voor maagzweren.

Tot slot..

Er komt dus nogal wat kijken bij het samenstellen van het dieet van je paard. Hier volgen in het kort nog even de belangrijkste puntjes:

Voer minimaal 1kg DS per 100kg LG
Om in de vitamine en mineralenbehoefte te voorzien, kun je kiezen uit een balancer of een voldoende hoeveelheid krachtvoer (dit is vaak meerdere kilo’s)
Geef per voerbeurt nooit meer dan 1 kg krachtvoer aan een pony en 2 kg aan een paard
Zorg dat je paard nooit langer dan zes uur (maar liefst 4 uur) zonder voer staat
Geef geen krachtvoer voor een training; een kleine hoeveelheid ruwvoer is wel positief

Maar het allerbelangrijkste blijft: kijk goed naar je paard! Geen enkel paard is hetzelfde en wat voor de één prima werkt, kan voor de ander juist nadelige effecten hebben. Ook zijn de meesten van ons niet in het bezit van een paardenweegschaal of uitgebreide ruwvoeranalyses, waardoor veel factoren simpelweg geschat moeten worden. Gebruik dit artikel daarom vooral als leidraad, maar wijk af waar nodig en probeer door trial&error het dieet te finetunen. Voor vragen ben ik natuurlijk altijd beschikbaar. Succes!

Coenen et al. Recent German Developments in the Formulation of Energy and Nutrient Requirements in Horses and the Resulting Feeding Recommendations. Journal of Equine Veterinary Science 31 (2011) 219-229
Reese et al. Nutrition and Dietary Management of Equine Gastric Ulcer Syndrome. Vet Clin Equine 25 (2009) 79–92
Buchanan et al. Treatment and prevention of equine gastric ulcer syndrome. Vet Clin Equine 19 (2003) 575–597
Sadet-Bourgeteau et al. Effect of concentrate feeding sequence on equine hindgut fermentation parameters. Animal (2016), 1 – 7
Glunk et al. Effect of Restricted Pasture Access on Pasture Dry Matter Intake Rate, Dietary Energy Intake, and Fecal pH in Horses. Journal of Equine Veterinary Science 33 (2013) 421-426
Dugdale et al. Effect of dietary restriction on body condition, composition and welfare of overweight and obese pony mares. Equine vet. J. (2010) 42 (7) 600-610
Dowler et al. Determination of Pasture Dry Matter Intake Rates in Different Seasons and Their Application in Grazing Management. Journal of Equine Veterinary Science 32 (2012) 85-92
Glunk et al. The interaction of grazing muzzle use and grass species on forage intake of horses. Journal of Equine Veterinary Science (2014)
https://www.paardenarts.nl/kennisbank/keuzestress-welk-voer-geef-ik-mijn-paard/
Warzecha et al. Influence of short-term dietary starch inclusion on the equine cecal microbiome. J. Anim. Sci. 2017.95:5077–5090
José-Cunilleras et al. Glycemic index of a meal fed before exercise alters substrate use and glucose flux in exercising horses. J Appl Physiol (2002) 92: 117–128

Moet mijn paard behandeld worden?

Tue, 08 Jan 2019 21:04:56 GMT

“Heeft mijn paard een behandeling nodig?” is een vraag die mij vaak gesteld wordt. Om hier een volledig antwoord op te kunnen geven, is veel achtergrondinformatie nodig, die ik (nog) niet altijd tot mijn beschikking heb. Daarom wil ik in deze blog even uiteenzetten wanneer ik vind dat een paard een behandeling nodig heeft :)

Basisverzorging

We beginnen bij het begin. Elk paard heeft een basisverzorging nodig, en hoe beter die is, hoe gezonder je paard blijft.Diverse factoren kunnen hieronder geschaard worden:

Passende huisvesting
Passend rantsoen
Hoefverzorging
Gebitsverzorging
Passend harnachement
Passende training

Huisvesting

De huisvesting is de omgeving waarmee je paard het in het dagelijks leven mee moet doen en waar hij de meeste tijd doorbrengt. Het is dus logisch dat hoe beter de huisvesting aansluit op de behoeften van je paard, hoe meer dit ten goede komt van zijn gezondheid. Voldoende bewegingsvrijheid is hierin een belangrijke. Als je lang stil hebt gezeten, moet je vaak eerst even “op gang komen” omdat je spieren een beetje stijf zijn. Hoe langer je stil hebt gezeten, hoe langer dit duurt, en ook naarmate we ouder worden, wordt dit er helaas vaak niet beter op ;)

Veel paarden staan (een deel van de dag) op stal, waarin ze weinig bewegingsvrijheid hebben. Op stal staan voor een paard vind ik vergelijkbaar met in bed liggen voor een mens, je kunt wat draaien, eventueel nog rechtop zitten en staan, maar echt bewegen kun je niet. Hou hierbij ook in gedachte dat een paard maar twee tot drie uur per dag (liggend) slaapt, tegenover gemiddeld acht uur bij de mens. Om soepel te blijven, is het dus belangrijk dat je paard voldoende bewegingsvrijheid krijgt.

Het beperken van stof is ook van groot belang.Hiermee behaal je een enorme winst voor de gezondheid van de luchtwegen. Verder moet de omgeving natuurlijk hygiënisch en veilig zijn, zodat je paard zich niet kan blesseren.

Rantsoen

Het rantsoen voorziet het lichaam van energie en bouwstoffen. Via het maagdarmkanaal worden deze stoffen verwerkt tot opneembare vormen en na passage over het darmepitheel worden ze via het bloed door het hele lichaam getransporteerd. Het is belangrijk dat je paard de juiste voedingsstoffen in de juiste hoeveelheden krijgt, maar ook dat het de juiste voedingsmiddelen aangeboden krijgt in een passend voerschema. Overbodige of onjuiste voedingsmiddelen zorgen slechts voor onnodige belasting van het maagdarmstelsel. Heel zwartwit gezien is alles wat het paard in de natuur niet zou eten onjuist, maar gelukkig hebben ook paarden een bepaalde buffer om zonder problemen de “onjuiste” voedingsmiddelen te verwerken en/of te verwijderen.

Zoals ongetwijfeld bekend, is het paard een graasdier en gemaakt om de hele dag door kleine hoeveelheden voedsel op te nemen. De maag produceert continue maagzuur, en om te voorkomen dat dit zuur de maagwand gaat irriteren is het van belang dat er altijd een hoeveelheid voedsel in de maag is. Je paard mag daarom niet langer dan zes uur (en eigenlijk liefst vier uur) zonder voedsel staan. Verder is het belangrijk dat de basis van het rantsoen bestaat uit ruwvoer (hooi, kuil of gras). Hiermee kunnen de meeste paarden voorzien in hun behoefte aan energie en eiwitten, maar vitaminen en mineralen moeten wel aangevuld worden. Dit kan door middel van krachtvoer, supplementen, of een balancer.

Hoefverzorging

Net zoals het belangrijk is voor jou om goed passende schoenen te dragen, is het belangrijk voor je paard dat zijn hoeven goed bijgehouden worden. Goede verzorging houdt de hoeven gezond en een juiste hoefvorm is belangrijk om de krachten op de pezen zo optimaal mogelijk te verdelen. Denk nogmaals even aan het feitje dat een paard maar twee tot drieuur per dag ligt, en de rest van de dag dus op zijn benen staat.

Ook is het belangrijk om er even bij stil te staan dat hoe vaker de hoeven bijgehouden worden , hoe minder groot het verschil is tussen voor en na bekapping. Als jou paard onderuitgezakte hoeven krijgt, zal zijn buigpees voor de bekapping meer uitgerekt worden ten opzichte van de ideaal en zijn strekpees minder. Hoe meer tijd tussen de bekappingen, hoe langer er een (lichte) over- en onderrek op de pezen zit, en hoe groter het verschil met de nieuwe situatie na de bekapping.

Verder komen hierbij ook weer de huisvesting en voeding om de hoek kijken. Een goede ondergrond verkleint de kans op aandoeningen zoals rotstraal, een passende voeding verkleint de kans op ziektes zoals hoefbevangenheid. Pijn aan de hoeven zorgt voor spanning in het hele lichaam, enerzijds door verminderde beweging en anderzijds omdat het paard zo’n groot deel van de dag op zijn hoeven staat, en dus niet makkelijk zijn hoeven kan ontlasten. En daarbij wil je natuurlijk sowieso niet dat je paard pijn heeft :)

Gebitsverzorging

Paarden malen, en als gevolg hiervan slijten hun tanden en kiezen. Deze kunnen dus ook scheef af slijten, maar gelukkig is het paard uitgerust met een gebit dat tot op hoge leeftijd doorgroeit, en kunnen we deze dus met een gerust hart bijvijlen, slijpen en snijden waar nodig. Haken en scherpe randen kunnen voor pijn en ongemak zorgen, maar kunnen ook mechanische belemmeringen zijn. De onderkaak schuift naar voren ten opzichte van de bovenkaak in de voorwaartsneerwaartse beweging, maar wanneer haken op de achterste kiezen in de onderkaak ontstaan is deze beweging simpelweg niet mogelijk. Een goede gebitsverzorging kan je dus ook tijdens de training veelprofijt bieden.

Harnachement

Tja, dit spreekt wel voor zich :) Het zadel moet passend zijn zodat je paard niet wordt belemmerd in zijn beweging en geen pijn veroorzaakt. Maar andere zaken verdienen ook aandacht. Let er op dat het bit goed past, er wordt bijvoorbeeld vaak gezegd dat “hoe dikker het bit is, hoe zachter”, maar het paard moet wel voldoende ruimte hebben in zijn mond. Ook mogen de verschillende onderdelen van het hoofdstel niet te strak zitten: de neusriem bijvoorbeeld mag niet te strak aangesnoerd worden, aangezien dit spanning kan geven in de kaak, maar ook weer de voorwaartse beweging van de onderkaak kan verhinderen.

Training

De manier waarop een paard getraind wordt heeft een behoorlijke invloed op de toestand van het paard. Er zijn meerdere sportdisciplines die allemaal weer een andere belasting op het lichaam geven.Over het algemeen is het doel het paard zo ontspannen mogelijk zijn lichaam op de juiste manier te laten gebruiken, maar eerlijk is eerlijk, niemand is perfect! Ook zijn er paarden die enkel gebruikt worden voor buitenritten. Aan de ene kant klinkt dit weinig belastend, maar elk paard is wel in meer of mindere mate scheef, en draagt zijn ruiter daardoor meer met links of rechts en loopt dus al die kilometers met een ongelijke belasting. Het zou daarom voor elk paard, sport of recreatie, goed zijn om aandacht te besteden aan het rechtrichten van je paard. Hoe vaak is ook weer afhankelijk van meerdere dingen, het belangrijkste is dat je een vooruitgang ziet. Probeer ook variatie in je training aan te brengen, zodat er geen overbelastingen ontstaan door het te vaak herhalen van bepaalde oefeningen en/of bewegingen.

Dus.. moet mijn paard behandeld worden?

Dat is afhankelijk van hoe optimaal de basisverzorging van jouw paard is. Hoe dichter bij de ideaal, hoe minder kans op problemen, maar het is onrealistisch om alles perfect voor elkaar te willen hebben. Velen van ons zijn afhankelijk van staleigenaren en hun regels, en in Nederland hebben we nou eenmaal niet genoeg ruimte om alle paarden lekker 24/7 naar buiten te gooien. Daarbij werkt het klimaat ook niet mee en hebben we helaas niet het hele jaar rond weelderige groene weides met allerlei wonderkruiden die je paard voorzien in al zijn nutritionele behoeftes.

Laat dus het idee van perfectie los, want ieder paard heeft een buffer om minder ideale omstandigheden aan te kunnen (sommige paarden met erfelijke afwijkingen daargelaten, maar die laten we nu even buiten beschouwing). Kijk vooral naar de middelen die je wel hebt om de beste versie van je paard te verkrijgen en blijf altijd kritisch.

Om al die beetjes minder ideaal te compenseren en de buffer te ondersteunen, is een behandeling een oplossing, ook al heeft je paard ogenschijnlijk geen problemen.Je paard wordt in feite chronisch “belast” met elk beetje minder ideaal en op den duur veroorzaken deze kleine “restricties” in het lichaam. Elke restrictie knabbelt weer een deel van de buffer van je paard af. Wanneer zijn buffer “op” is, ontstaan de problemen. Door je paard te laten behandelen worden deze restricties verholpen voordat ze problemen kunnen gaan veroorzaken. Dit kan bijvoorbeeld één keer per jaar of één keer per half jaar zijn, afhankelijk van het paard en zijn omstandigheden.

Een behandeling is echter geen compensatie voor een gebrek aan een ander onderdeel van de basisverzorging. Als je paard haken op zijn kiezen heeft, zal er toch echt een tandarts aan te pas moeten komen. Ook zullen eventuele restricties ten gevolge van deze haken(bijvoorbeeld doordat het kaakgewricht beperkt wordt) snel weer terug komen als de haken niet aangepakt worden. Ik hoop dat ik hiermee meer inzicht gegeven heb. Bij twijfel kun je altijd contact met mij opnemen, ik beantwoord je vragen graag! Ook een check is altijd mogelijk!